Qalqonlilar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Qalqonlilar — çala tişlilar oilasi. Uz. 12 sm dan 100 sm gaça, dumi 2,5 sm dan 50 sm gaça, vazni 0,3 kg dan 55 kg gaça. Tanasining orqa qismi suyak qalqon, uning sirti muguzdan iborat qalqon bilan qoplangan. Oldingi oyoq panjalarida 4 ta, orqa oyoq panjalarida 5 ta ötkir tirnoqli barmoqlari bor. Tişlari bir xilda tuzilgan, 28 tadan 100 tagaça; ularning soni hatto bir turning turli individlarida bir xilda bölmaydi. 9 URUQQa mansub 20—25 turi mavjud. AQŞning Janubidan Çili va Argentinagaça bölgan hududlarda tarqalgan. Asosan, yalangliklarda yaşaydi. Xavf tuğilganida ayrim Q. tanasi öralib, şarga öxşaş bölib qoladi. Mayda hayvonlar bilan oziqlanadi. 2 tadan 12 tagaça bola tuğadi. Göşti va qalqoni uçun ovlanadi; lab. obyekti sifatida foydalaniladi. Köpçilik turlarining soni kamayib ketgan. Bir neça turi Tabiatni muhofaza qiliş xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛҚОНЛИЛАР — чала тишлилар оиласи. Уз. 12 см дан 100 см гача, думи 2,5 см дан 50 см гача, вазни 0,3 кг дан 55 кг гача. Танасининг орқа қисми суяк қалқон, унинг сирти мугуздан иборат қалқон билан қопланган. Олдинги оёқ панжаларида 4 та, орқа оёқ панжаларида 5 та ўткир тирноқли бармоқлари бор. Тишлари бир хилда тузилган, 28 тадан 100 тагача; уларнинг сони ҳатто бир турнинг турли индивидларида бир хилда бўлмайди. 9 УРУҚҚа мансуб 20—25 тури мавжуд. АҚШнинг Жанубидан Чили ва Аргентинагача бўлган ҳудудларда тарқалган. Асосан, ялангликларда яшайди. Хавф туғилганида айрим Қ. танаси ўралиб, шарга ўхшаш бўлиб қолади. Майда ҳайвонлар билан озиқланади. 2 тадан 12 тагача бола туғади. Гўшти ва қалқони учун овланади; лаб. объекти сифатида фойдаланилади. Кўпчилик турларининг сони камайиб кетган. Бир неча тури Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқи Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.