Qalqonsimon bez
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 43-b. — ziyouz.com
Qalqonsimon bez — odam va hayvonlarning içki sekretsiya bezi. Q.b.ning rivojlanişi homilalik davrida boşlanib, bola 1 yoşga yetganda uning vazni 1—2 g ni taşkil etadi, ösiş jarayonida u kattalaşib 15—20 g gaça yetadi. Q.b. embrion jabra xaltaçasi epiteliysidan rivojlanadi. Q.b. odam embrioni taraqqiyotining 8—9 oyida töliq şakllanib, gormon ajrata boşlaydi, u böyinda, hiqildoq toğaylari sohasida joylaşgan; 2 palla va böyinçadan iborat. Q.b.ni bir juft yuqori va bir juft pastki arteriyalar qon bilan ta'minlaydi, simpatik va parasimpatik nerv tolalari innervatsiya qiladi. U organizmda modda va energiya almaşinuvi regulyatsiyasida iştirok etuvçi yodli gormon tiroksin (T4), triyodtironin (TZ) va tireokalsitonin işlab çiqaradi. Q.b. funksiyasini markaziy nerv sistemasi, faoliyatini esa gipofiz bezi boşqaradi.
Gipofizning tireotrop gormoni Q.b. funksiyasi va rivojlanişini kuçaytiradi. Organizmda Q.b.ning ahamiyati juda katta, u boş miya faoliyati, moddalar almaşinuvi, suyak ösişi, immun sistemalar, jismoniy va aqliy rivojlaniş, jinsiy yetiliş jarayonlari, adaptatsiya va boşqalar reaksiyalarni ta'minlaydi. Bu bez faoliyatining buzilişi buqoq, gipotireoz, gipertireoz va boşqalar kasalliklarga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЛҚОНСИМОН БЕЗ — одам ва ҳайвонларнинг ички секреция бези. Қ.б.нинг ривожланиши ҳомилалик даврида бошланиб, бола 1 ёшга етганда унинг вазни 1—2 г ни ташкил этади, ўсиш жараёнида у катталашиб 15—20 г гача етади. Қ.б. эмбрион жабра халтачаси эпителийсидан ривожланади. Қ.б. одам эмбриони тараққиётининг 8—9 ойида тўлиқ шаклланиб, гормон ажрата бошлайди, у бўйинда, ҳиқилдоқ тоғайлари соҳасида жойлашган; 2 палла ва бўйинчадан иборат. Қ.б.ни бир жуфт юқори ва бир жуфт пастки артериялар қон билан таъминлайди, симпатик ва парасимпатик нерв толалари иннервация қилади. У организмда модда ва энергия алмашинуви регуляциясида иштирок этувчи йодли гормон тироксин (Т4), трийодтиронин (ТЗ) ва тиреокальцитонин ишлаб чиқаради. Қ.б. функциясини марказий нерв системаси, фаолиятини эса гипофиз бези бошқаради.
Гипофизнинг тиреотроп гормони Қ.б. функцияси ва ривожланишини кучайтиради. Организмда Қ.б.нинг аҳамияти жуда катта, у бош мия фаолияти, моддалар алмашинуви, суяк ўсиши, иммун системалар, жисмоний ва ақлий ривожланиш, жинсий етилиш жараёнлари, адаптация ва бошқалар реакцияларни таъминлайди. Бу без фаолиятининг бузилиши буқоқ, гипотиреоз, гипертиреоз ва бошқалар касалликларга олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.