Qamoqqa oliş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49-b. — ziyouz.com
Qamoqqa oliş — jinoyat protsessida jinoyat işi böyiça dastlabki tergov qiliş va sudda işni köriş davrida ehtiyot çorasi tariqasida şaxs ozodligini majburiy çeklaş (tergov hibsxonasida) tarzidagi ehtiyot çoralaridan biri. Ehtiyot çorasi sifatida Q.o. gumon qilinib uşlab turilgan şaxsga va ayblanuvçiga nisbatan Özbekiston Respublikasi JPKning 242modsasida belgilangan asoslar mavjud bölganda qözğatilgan jinoyat işlari böyiça qöllaniladi. Sönggi yillarda fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qiliş kafolatlari kuçaytirilişi natijasida uşbu ehtiyot çorasini qöllaş doirasi çeklandi. Q.o. tarzidagi ehtiyot çorasi: 1) Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputatiga nisbatan; Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi deputatiga nisbatan; Xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlarining deputatlariga nisbatan — qonun hujjatlarida belgilangan tartibda; 2) Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining sudyasiga nisbatan — Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining roziligi bilan, Özbekiston Respublikasining boşqa sudlari yeudyalariga nisbatan — tegişliça Özbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining yoki Özbekiston Respublikasi Oliy xöjalik sudi Plenumining roziligi bilan; prokuror va prokuratura tergovçisiga nisbatan — Özbekiston Respublikasining Boş prokurori roziligi bilan qöllanilişi mumkin. Qamoqda saqlab turiş muddati iş tergov qilinayotganda 3 oydan ortiq davom etişi mumkin emas, alohida hollarda esa, 1 yilgaça uzaytirilişi mumkin. Qamoqda qonunga xilof ravişda saqlab turiş tufayli şaxsga yetkazilgan ziyon, başarti keyinçalik unga nisbatan oqlov hukmi çiqarilgan bölsa yoki reabilitatsiya uçun asoslar bölsa, töliq hajmda qoplanadi.
Özbekiston Respublikasi Prezidentining «Qamoqqa olişga sanksiya beriş huquqini sudlarga ötkaziş töğrisida»gi farmoni (2005 yil 8 avg.) ga köra, jinoyat sodir etişda gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan şaxslarni Q.o.ga sanksiya beriş huquqi 2008 yil 1 yanv.dan e'tiboran sudlar vakolatiga ötkaziladi. Anaşufarmon bilan Q.o. qonunda belgilangan boşqa ehtiyot çoralarini qöllaş samarasiz bölgan alohida holatlarda va faqat jinoyat işlari böyiça sudlar yoki harbiy sudlar vakolatiga muvofiq ularning qarori böyiça amalga oşirilişi belgilab qöyildi. Bu hol fuqarolarning huquq va erkinliklari daxlsizligi hamda ulardan sud qarorisiz mahrum etişga yoki ularni çeklab qöyişga heç kim haqli emasligi körsatilgan Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, xalqaro huquqning umume'tirof etilgan prinsipi va normalariga töla mos keladi.
Zumrad Inoğomjonova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАМОҚҚА ОЛИШ — жиноят процессида жиноят иши бўйича дастлабки тергов қилиш ва судда ишни кўриш даврида эҳтиёт чораси тариқасида шахс озодлигини мажбурий чеклаш (тергов ҳибсхонасида) тарзидаги эҳтиёт чораларидан бири. Эҳтиёт чораси сифатида Қ.о. гумон қилиниб ушлаб турилган шахсга ва айбланувчига нисбатан Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг 242модцасида белгиланган асослар мавжуд бўлганда қўзғатилган жиноят ишлари бўйича қўлланилади. Сўнгги йилларда фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатлари кучайтирилиши натижасида ушбу эҳтиёт чорасини қўллаш доираси чекланди. Қ.о. тарзидаги эҳтиёт чораси: 1) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг депутатига нисбатан; Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси депутатига нисбатан; Халқ депутатлари вилоят, туман ва шаҳар Кенгашларининг депутатларига нисбатан — қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда; 2) Ўзбекистон Республикаси Конституциявий судининг судьясига нисбатан — Ўзбекистон Республикаси Конституциявий судининг розилиги билан, Ўзбекистон Республикасининг бошқа судлари еудьяларига нисбатан — тегишлича Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг ёки Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг розилиги билан; прокурор ва прокуратура терговчисига нисбатан — Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори розилиги билан қўлланилиши мумкин. Қамоқда сақлаб туриш муддати иш тергов қилинаётганда 3 ойдан ортиқ давом этиши мумкин эмас, алоҳида ҳолларда эса, 1 йилгача узайтирилиши мумкин. Қамоқда қонунга хилоф равишда сақлаб туриш туфайли шахсга етказилган зиён, башарти кейинчалик унга нисбатан оқлов ҳукми чиқарилган бўлса ёки реабилитация учун асослар бўлса, тўлиқ ҳажмда қопланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Қамоққа олишга санкция бериш ҳуқуқини судларга ўтказиш тўғрисида»ги фармони (2005 йил 8 авг.) га кўра, жиноят содир этишда гумон қилинаётган ёки айбланаётган шахсларни Қ.о.га санкция бериш ҳуқуқи 2008 йил 1 янв.дан эътиборан судлар ваколатига ўтказилади. Анашуфармон билан Қ.о. қонунда белгиланган бошқа эҳтиёт чораларини қўллаш самарасиз бўлган алоҳида ҳолатларда ва фақат жиноят ишлари бўйича судлар ёки ҳарбий судлар ваколатига мувофиқ уларнинг қарори бўйича амалга оширилиши белгилаб қўйилди. Бу ҳол фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари дахлсизлиги ҳамда улардан суд қарорисиз маҳрум этишга ёки уларни чеклаб қўйишга ҳеч ким ҳақли эмаслиги кўрсатилган Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принципи ва нормаларига тўла мос келади.
Зумрад Иноғомжонова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.