Qandolatçilik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53–54-b. — ziyouz.com
Qandolatçilik QANDOLATÇILIK, şirapazlik — hunarmandçilikning mahalliy şakarpazlik mahsulotlari, mahalliy şirinliklar, qandqurslar tayyorlanadigan sohasi. Şarq mamlakatlarida qadimdan rivoj topib, ayniqsa, örta asrlarda keng tarqalgan. Urta Osiyoning Buxoro, Samarqand, Xiva, Toşhovuz, Xöjand, Qöqon, Çimkent, Toşkent singari yirik şaharlarida qandolatçilar şinni, asal, turli mevalarning şiralaridan, şuningdek, un, kunjut, örik, bodom mağizi, yonğoq va boşqalardan foydalanib, turlituman obaki, holva, novvot, peçak, paşmak, parvarda, nişolda, murabbolar, atirgul gul barglarini şakar bilan aralaştirib gulqand, muz bilan şinni yoki meva şarbatini qöşib muzqaymoqlar tayyorlaganlar. Şaharlarda, yirik qişloq bozorlarida Q. rastalari bölgan. Qandolatçilar 4—5, ba'zan 10—12 kişilik ustaxonalarga uyuşgan, ularning dökonlari, asosan, xonadonlarda hovlining bir qismini taşkil etgan. Qandolatçilarning asboblari çöyan va mis qozonlar, mis tovoqtoğora, yoğoç qorgiç, çilçöp, tarozi kabilardan iborat bölib, kattakiçik öçoqlar, uzum şirasi olinadigan maxsus qurilmalardan foydalanganlar.
20-asrning 20-y.laridan Q. mahsulotlari (konfet, şokolad, monpasye va boşqalar) işlab çiqaradigan yirik fkalar paydo bölişi bilan (mas, Toşkentda 1922 yilda «Örtoq» qandolatçilik f-kasi işga tuşirildi). Q.ning hunarmandçilikda kasb sifatida faoliyat sohasi bir kadar qisqardi, ammo şunga qaramay sanoat usulida işlab çiqariş mumkin bölmagan yoki rentabelli bölmagan şirinliklar turlarini işlab çiqariş saqlanib qoldi va rivojlandi. 90-y.lar boşidan şahar va qişloqlarda Q.da yakka tadbirkorlar va xususiy korxonalar faoliyat qörsata boşladi, Q mahsulotlarining tur tarkibi va bozorda sotilişi miqdori köpaydi. Hoz. davrda Qda şakarli mahsulotlar bilan birga undan tayyorlanadigan mahsulotlar (peçenye, vafli, tort, keks, pirojniy va boşqalar)ning köp turlari işlab çikariladi.
Umid Ahrorov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАНДОЛАТЧИЛИК, ширапазлик — ҳунармандчиликнинг маҳаллий шакарпазлик маҳсулотлари, маҳаллий ширинликлар, қандқурслар тайёрланадиган соҳаси. Шарқ мамлакатларида қадимдан ривож топиб, айниқса, ўрта асрларда кенг тарқалган. Урта Осиёнинг Бухоро, Самарқанд, Хива, Тошҳовуз, Хўжанд, Қўқон, Чимкент, Тошкент сингари йирик шаҳарларида қандолатчилар шинни, асал, турли меваларнинг шираларидан, шунингдек, ун, кунжут, ўрик, бодом мағизи, ёнғоқ ва бошқалардан фойдаланиб, турлитуман обаки, ҳолва, новвот, печак, пашмак, парварда, нишолда, мурабболар, атиргул гул баргларини шакар билан аралаштириб гулқанд, муз билан шинни ёки мева шарбатини қўшиб музқаймоқлар тайёрлаганлар. Шаҳарларда, йирик қишлоқ бозорларида Қ. расталари бўлган. Қандолатчилар 4—5, баъзан 10—12 кишилик устахоналарга уюшган, уларнинг дўконлари, асосан, хонадонларда ҳовлининг бир қисмини ташкил этган. Қандолатчиларнинг асбоблари чўян ва мис қозонлар, мис товоқтоғора, ёғоч қоргич, чилчўп, тарози кабилардан иборат бўлиб, каттакичик ўчоқлар, узум шираси олинадиган махсус қурилмалардан фойдаланганлар.
20-асрнинг 20-й.ларидан Қ. маҳсулотлари (конфет, шоколад, монпасье ва бошқалар) ишлаб чиқарадиган йирик фкалар пайдо бўлиши билан (мас, Тошкентда 1922 йилда «Ўртоқ» қандолатчилик ф-каси ишга туширилди). Қ.нинг ҳунармандчиликда касб сифатида фаолият соҳаси бир кадар қисқарди, аммо шунга қарамай саноат усулида ишлаб чиқариш мумкин бўлмаган ёки рентабелли бўлмаган ширинликлар турларини ишлаб чиқариш сақланиб қолди ва ривожланди. 90-й.лар бошидан шаҳар ва қишлоқларда Қ.да якка тадбиркорлар ва хусусий корхоналар фаолият қўрсата бошлади, Қ маҳсулотларининг тур таркиби ва бозорда сотилиши миқдори кўпайди. Ҳоз. даврда Қда шакарли маҳсулотлар билан бирга ундан тайёрланадиган маҳсулотлар (печенье, вафли, торт, кекс, пирожний ва бошқалар)нинг кўп турлари ишлаб чикарилади.
Умид Аҳроров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.