Qanos
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57-b. — ziyouz.com
Qanos (kökrak) — me'moriy qism; peştoq ravoğining tepasidagi tumorsimon juft şakl. Q. yuqoridan gorizontal, yonlaridan vertikal va pastdan ravoqning egri (linga) çiziqlari bilan çegaralanadi. Ravoq lingasini çiqarişda ğiştlar radial yönalişda, Q. qismida gorizontal qöyib teriladi. Q. bino tarzlariga diqqatni tortiş, me'moriy mujassamotga urğu berişga xizmat qiladi.
9— 12-asrlarda Q.ning tepa burçaklari aksari börtiq doira şakl bilan, ravoqning uç (çöqqi)larini öziga xos tugun bilan ajratiş usuli qaror topgan {Raboti Malik karvonsaroyi, Özgan maqbaralarining peştoqlarida), dinamik kvadratlar (katta kvadrat içiga 45° da burib kirgizilgan kiçik kvadratlar) va ravoqlarning çöqqilarida uçburçaklar (Ismoil Somoniy maqbarasida) qöllangan. Q. sirti uning şakliga mos nabotiy (mas, Köhna Urgançdagi Faxriddin Roziy maqbarasiş) va sirkor (Tillakori madrasa boş peştoğida) naqşlar bilan töldiriladi; sirkor, nabotiy naqşlarda ham band (gul band) lari 9—12-asrlardagi doiralarni eslatuvçi (gajaksimon) tarzda bajarilgan. Ba'zan Q.larda ohu, şer, quyoş (Şerdor madrasa boş peştoğida), quşsemurğ (Buxorodagi Nodir Devonbegi madrasasi Q.da) tasvirlari ham qöllangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАНОС (кўкрак) — меъморий қисм; пештоқ равоғининг тепасидаги туморсимон жуфт шакл. Қ. юқоридан горизонтал, ёнларидан вертикал ва пастдан равоқнинг эгри (линга) чизиқлари билан чегараланади. Равоқ лингасини чиқаришда ғиштлар радиал йўналишда, Қ. қисмида горизонтал қўйиб терилади. Қ. бино тарзларига диққатни тортиш, меъморий мужассамотга урғу беришга хизмат қилади.
9— 12-асрларда Қ.нинг тепа бурчаклари аксари бўртиқ доира шакл билан, равоқнинг уч (чўққи)ларини ўзига хос тугун билан ажратиш усули қарор топган {Работи Малик карвонсаройи, Ўзган мақбараларининг пештоқларида), динамик квадратлар (катта квадрат ичига 45° да буриб киргизилган кичик квадратлар) ва равоқларнинг чўққиларида учбурчаклар (Исмоил Сомоний мақбарасида) қўлланган. Қ. сирти унинг шаклига мос наботий (мас, Кўҳна Урганчдаги Фахриддин Розий мақбарасиш) ва сиркор (Тиллакори мадраса бош пештоғида) нақшлар билан тўлдирилади; сиркор, наботий нақшларда ҳам банд (гул банд) лари 9—12-асрлардаги доираларни эслатувчи (гажаксимон) тарзда бажарилган. Баъзан Қ.ларда оҳу, шер, қуёш (Шердор мадраса бош пештоғида), қушсемурғ (Бухородаги Нодир Девонбеги мадрасаси Қ.да) тасвирлари ҳам қўлланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.