Qanotsimon jabralilar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 59-b. — ziyouz.com
Qanotsimon jabralilar QANOTSIMON JABRALILAR, patjabralilar — ikkilamçi oğizlilarga mansub çalaxordali hayvonlar sinfi. Dengizlarda, odatda, ötroq, köpinça koloniya bölib yaşaydi. Içki organlarining tuzilişi va rivojlanişi bosqiçlari bilan içakdan nafas oluvçilarga öxşaydi. Tanasi kalta (bir neça sm gaça), özi hosil qiladigan uyça (yoki nayça) içida joylaşgan; uyça sirtiga çiqib, siljib harakatlanişi ham mumkin. Gavdasi xartumça, yoqa va tanadan iborat. Yoqasida kipriklar bilan qoplangan, qanotsimon 1 —6 juft paypaslagiçlari bor (nomi şundan). Qorin qismida oğzi joylaşgan. Kengaygan bezli boş qalqoni sirpanib harakatlaniş va uyça qurişi uçun kerak böladigan modda işlab çiqariş vazifasini bajaradi. Patsimon paypaslagiçlari yordamida nafas oladi va suvdan oziqzarraçalariniyiğadi. Ötroqhayotga moslaniş natijasida içagi halqasimon buralgan; orqa çiqaruv teşigi tanasining orqa tomoniga ötgan; qorin tomonida poyaçasi hayvonni uyçaga yopiştirib turadi. Ayrim Q.j.da jabra yoriqlari bölmaydi. Jinssiz kurtaklanib va jinsiy köpayadi. Koloniyasi kurtaklaniş orqali hosil böladi. Uç uruğga mansub 22 turi ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАНОТСИМОН ЖАБРАЛИЛАР, патжабралилар — иккиламчи оғизлиларга мансуб чалахордали ҳайвонлар синфи. Денгизларда, одатда, ўтроқ, кўпинча колония бўлиб яшайди. Ички органларининг тузилиши ва ривожланиши босқичлари билан ичакдан нафас олувчиларга ўхшайди. Танаси калта (бир неча см гача), ўзи ҳосил қиладиган уйча (ёки найча) ичида жойлашган; уйча сиртига чиқиб, силжиб ҳаракатланиши ҳам мумкин. Гавдаси хартумча, ёқа ва танадан иборат. Ёқасида киприклар билан қопланган, қанотсимон 1 —6 жуфт пайпаслагичлари бор (номи шундан). Қорин қисмида оғзи жойлашган. Кенгайган безли бош қалқони сирпаниб ҳаракатланиш ва уйча қуриши учун керак бўладиган модда ишлаб чиқариш вазифасини бажаради. Патсимон пайпаслагичлари ёрдамида нафас олади ва сувдан озиқзаррачаларинийиғади. Ўтроқҳаётга мосланиш натижасида ичаги ҳалқасимон буралган; орқа чиқарув тешиги танасининг орқа томонига ўтган; қорин томонида поячаси ҳайвонни уйчага ёпиштириб туради. Айрим Қ.ж.да жабра ёриқлари бўлмайди. Жинссиз куртакланиб ва жинсий кўпаяди. Колонияси куртакланиш орқали ҳосил бўлади. Уч уруғга мансуб 22 тури маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.