Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Qaraim tili

    Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 62–63-b. — ziyouz.com

    Qaraim tili — turkiy tillarning qipçoq guruhiga mansub til. Litvaning Vilnyus şahri atrofida, asosan, Trakay va Panevejis şahrilarida, Ukraina jan.idagi Lutsk va Galiç şahrilari atrofida, Qrimda, qisman Polşa, Rossiya Federatsiyasi va boşqalar hududlarda tarqalgan.

    Q.t. adabiy til sifatida şakllanmagan, hoz. oğzaki sözlaşuv tili esa qaraimlarning asosiy yaşaş joylariga mos tarzda nomlangan uç lahjaga: trakay (şim.), galiç (jan.) va qrim lahjalariga ega. Ular özaro fonetik va leksik jihatdan farqlanadi: trakay va qrim lahjalarida 8 ta, galiç lahjasida esa 6 ta unli fonema bor; qrim va trakay lahjalarida söz boşida va oxirida «ç» qöllansa, galiç lahjasida ayni örinlarda «s» işlatiladi (çaç — sats «soç»); qrim va trakay lahjalarida söz oxiridagi «ş» galiç lahjasida «s» talaffuz etiladi (baş — bas «boş»). Qrim lahjasi qrimtatar tiliga yaqin bölsa, trakay va galiç lahjalari sintaksisiga slavyan tillari kuçli ta'sir körsatgan. Leksikasida köplab turkiy sözlar bilan bir qatorda rus, polyak, ukrain, belorus, litva, grek va italyan tillaridan özlaşgan sözlar ham uçraydi. Qaraimlar qadimiy yahudiy, lotin va rus alifbolaridan foydalanganlar. Litvadagi qaraimlar öz oğzaki ona tillari bilan bir qatorda, litva va rus adabiy tillaridan ham foydalanadilar.

    Ad.: Musayev K.M., Grammatika karaimskogo yaznka, M., 1964; Baskakov N.A., Vvedeniye vizuçeniye tyurskix yazmkov, 2izd., M„ 1969.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ҚАРАИМ ТИЛИ — туркий тилларнинг қипчоқ гуруҳига мансуб тил. Литванинг Вильнюс шаҳри атрофида, асосан, Тракай ва Паневежис шаҳриларида, Украина жан.идаги Луцк ва Галич шаҳрилари атрофида, Қримда, қисман Польша, Россия Федерацияси ва бошқалар ҳудудларда тарқалган.

    Қ.т. адабий тил сифатида шаклланмаган, ҳоз. оғзаки сўзлашув тили эса қараимларнинг асосий яшаш жойларига мос тарзда номланган уч лаҳжага: тракай (шим.), галич (жан.) ва қрим лаҳжаларига эга. Улар ўзаро фонетик ва лексик жиҳатдан фарқланади: тракай ва қрим лаҳжаларида 8 та, галич лаҳжасида эса 6 та унли фонема бор; қрим ва тракай лаҳжаларида сўз бошида ва охирида «ч» қўлланса, галич лаҳжасида айни ўринларда «ц» ишлатилади (чач — цац «соч»); қрим ва тракай лаҳжаларида сўз охиридаги «ш» галич лаҳжасида «с» талаффуз этилади (баш — бас «бош»). Қрим лаҳжаси қримтатар тилига яқин бўлса, тракай ва галич лаҳжалари синтаксисига славян тиллари кучли таъсир кўрсатган. Лексикасида кўплаб туркий сўзлар билан бир қаторда рус, польяк, украин, белорус, литва, грек ва итальян тилларидан ўзлашган сўзлар ҳам учрайди. Қараимлар қадимий яҳудий, лотин ва рус алифболаридан фойдаланганлар. Литвадаги қараимлар ўз оғзаки она тиллари билан бир қаторда, литва ва рус адабий тилларидан ҳам фойдаланадилар.

    Ад.: Мусаев К.М., Грамматика караимского язнка, М., 1964; Баскаков Н.А., Введение визучение тюрских язмков, 2изд., М„ 1969.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.