Qarğasimonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 81-b. — ziyouz.com
Qarğasimonlar — sayroqi çumçuqsimonlar turkumi oilasi. Anatomik tuzilişiga köra birmunça sodda; lekin nisbatan murakkab xattiharakatlari bilan boşqa çumçuqsimonlardan ajralib turadi. Ayrim Q. tovuşga taqlid qiladi (odam ovozini takrorlaydi). Uz. 18—70 sm. Tumşuği va oyoqlari baquvvat, burun teşiklari keng va qillar bilan tösilgan. 26 uruqqa mansub 104 turi bor. Yangi Zelandiya va ayrim o.dan taşqari Yer yuzida keng tarqalgan. Özbekiston faunasida 4 uruğ (qarğalar, hakkalar, xöjasavdogarlar, toğ zağçalari)ga mansub 9 turi tarqalgan.
Köpçilik Q. gala bölib yaşaydi; ayrim turlari koloniya bölib uya quradi. Uyasini daraxtlar şoxi, kovagi, qoya toşlar, binolarga yoki qamişlar orasiga quradi. Urğoçisi 3—10 ta tuxum qöyib, uni bosib yotadi. Ayrim Q.ning erkagi ham tuxum bosadi. Har xil oziq yeydi, köpçiligi mayda kemiruvçilar va haşarotlar bilan oziqlanadi; ba'zi turlari ekinlar, quşlar uyasidagi tuxumlari va jöjalarini, möynali hayvonlar bolasini yeb, birmunça ziyon keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАРҒАСИМОНЛАР — сайроқи чумчуқсимонлар туркуми оиласи. Анатомик тузилишига кўра бирмунча содда; лекин нисбатан мураккаб хаттиҳаракатлари билан бошқа чумчуқсимонлардан ажралиб туради. Айрим Қ. товушга тақлид қилади (одам овозини такрорлайди). Уз. 18—70 см. Тумшуғи ва оёқлари бақувват, бурун тешиклари кенг ва қиллар билан тўсилган. 26 уруққа мансуб 104 тури бор. Янги Зеландия ва айрим о.дан ташқари Ер юзида кенг тарқалган. Ўзбекистон фаунасида 4 уруғ (қарғалар, ҳаккалар, хўжасавдогарлар, тоғ зағчалари)га мансуб 9 тури тарқалган.
Кўпчилик Қ. гала бўлиб яшайди; айрим турлари колония бўлиб уя қуради. Уясини дарахтлар шохи, коваги, қоя тошлар, биноларга ёки қамишлар орасига қуради. Урғочиси 3—10 та тухум қўйиб, уни босиб ётади. Айрим Қ.нинг эркаги ҳам тухум босади. Ҳар хил озиқ ейди, кўпчилиги майда кемирувчилар ва ҳашаротлар билан озиқланади; баъзи турлари экинлар, қушлар уясидаги тухумлари ва жўжаларини, мўйнали ҳайвонлар боласини еб, бирмунча зиён келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.