«Qatağon qurbonlari xotirasi» muzeyi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84–85-b. — ziyouz.com
«Qatağon qurbonlari xotirasi» muzeyi — Özbekiston FA tizimidagi ilmiyma'rifiy muassasa. Özbekiston Respublikasi Prezidentining «Qatağon qurbonlarini yod etiş kunini belgilaş töğrisida» (2001 yil, 1 may)gi farmoni asosida Toşkent şahrida «Şahidlar xotirasi» yodgorlik majmui (2002 yil, 31 avg.da) barpo etilgan. Muzey çor va sovet hokimiyati davrida vatan ozodligi yölidagi faoliyati hamda xattiharakati uçun qatağon etilgan vatandoşlar xotirasini abadiylaştiriş maqsadida taşkil qilingan. Muzeyning ilmiytematik ekspozitsiyasi quyidagi 7 bölimdan iborat: 19-asrning örtalarida Turkistonning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinişi va unga qarşi xalq qözğolonlari; Turkiston muxtoriyatining tugatilişi va 20-y.lardagi qatağon; «Quloqlaştiriş» kompaniyasi (30-y.lar); 30-y.lardagi qatağon; 40 —50-y.lardagi qatağon; 80-y.lardagi qatağon («Paxta işi»); Mustaqil Özbekistonda qatağon qurbonlari xotirasining e'zozlanişi.
Muzeyning asosiy vazifalari quyidagilar: qatağonçilik siyosatining paydo böliş sabablari va oqibatlarini tadqiq etiş va uni mamlakatimiz tarixining tarkibiy qismi sifatida aks ettiriş; mamlakatimiz fuqarolarini, ayniqsa, yoş avlodni mustaqillik va adolat tantanasi uçun kuraşgan fidoyi otabobolarimizning xotirasiga hurmat ruhida tarbiyalaş; qatağon qurbonlari xotirasini abadiylaştiriş, ularni yod etiş bilan boğliq ma'naviyma'rifiy tadbirlarni amalga oşiriş va tarğib etiş; qatağon qurbonlari hayoti va faoliyatini örganiş; ilmiyijodiy merosini töplaş, naşrga tayyorlaş va çop etiş; muzey fondlari va ekspozitsiyalarini mamlakatimiz hamda xorijdagi turli hujjatlar va boşqalar eksponatlar bilan muntazam ravişda boyitib boriş. Muzey «Şahidlar xotirasi» xayriya jamğarmasi bilan hamkorlikda «Qişloq fojiasi» (R. Şamsutdinov), «Abdulla Qodiriy» (S. Mirvaliyev), «Çölpon» (N.Karimov) tadqiqotlari, Munavvarqori Abduraşidxonov va Botuning «Tanlangan asarlar»ini naşr etgan, Özbekiston hujjatli va badiiy filmlar kinostudiyasi hamda «Özbektelefilm» studiyasi bilan hamkorlikda «Barhayot xotira», «Armonli yillar közgusi», «Fidoyi olim», «Mirtemir» singari hujjatli filmlar yaratgan. Muzey binosi mamlakatimizning noyob me'moriy inşootlaridan biri hisoblanadi. Özbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov taşabbusi va ğoyasi asosida loyihalangan va bunyod etilgan (2002, me'mori A.Turdiyev va boşqalar). Bino an'anaviy me'morlik uslubi (ayvon, gumbaz, peşayvon, ravoq va boşqalar)da qurilib, milliy bezaklar bilan ziynatlangan. Muzey binosi murabba tarhli (20x20 m), bal. 20 m, gumbazli (bal. 6,2 m, diametri 5,8 m; feruza rang gumbazi «Şahidlar xotirasi» yodgorlik majmuidagi ayvon gumbazi bilan uyğun), bino atrofi kengligi 4 m bölgan oçiq ayvon bilan öralgan, undagi 28 ta ustun va tösinlar hamda 4 tarafdagi kiriş zinapoyalari binoga öziga xos salobat baxş etadi. Binoning pastki qismida texnikmuhandislik, ma'muriyat va boşqalar qöşimça xonalar joylaşgan, ular körgazma zali bilan maxsus yölak va zinapoyalar orqali uzviy boğlanadi. Bino bezagida marmar, haqiq, granit toşlar, rangli koşinlardan foydalanilgan, yoğoç öymakorligi (AAbdullayev, S.Rahmatullayev, N.Sohibnazarov va boşqalar), gançkorlik (M.Murodov va boşqalar), naqqoşlik (A.Karimov va boşqalar), koşinkorlik (M.Mamajonov, R.Muhammadjonov, M.Şedrin, V.Gan va boşqalar), gumbazning içki bezagida murakkab iroqi muqarnas mahorat bilan qöllanilgan. Binoni barpo etişda Toşkent şahri me'morlik boş boşqarmasi hamda «Usto» ijodiy işlab çiqariş uyuşmasi ustalari faol iştirok etgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ҚАТАҒОН ҚУРБОНЛАРИ ХОТИРАСИ» МУЗЕЙИ — Ўзбекистон ФА тизимидаги илмиймаърифий муассаса. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Қатағон қурбонларини ёд этиш кунини белгилаш тўғрисида» (2001 йил, 1 май)ги фармони асосида Тошкент шаҳрида «Шаҳидлар хотираси» ёдгорлик мажмуи (2002 йил, 31 авг.да) барпо этилган. Музей чор ва совет ҳокимияти даврида ватан озодлиги йўлидаги фаолияти ҳамда хаттиҳаракати учун қатағон этилган ватандошлар хотирасини абадийлаштириш мақсадида ташкил қилинган. Музейнинг илмийтематик экспозицияси қуйидаги 7 бўлимдан иборат: 19-асрнинг ўрталарида Туркистоннинг Россия империяси томонидан босиб олиниши ва унга қарши халқ қўзғолонлари; Туркистон мухториятининг тугатилиши ва 20-й.лардаги қатағон; «Қулоқлаштириш» компанияси (30-й.лар); 30-й.лардаги қатағон; 40 —50-й.лардаги қатағон; 80-й.лардаги қатағон («Пахта иши»); Мустақил Ўзбекистонда қатағон қурбонлари хотирасининг эъзозланиши.
Музейнинг асосий вазифалари қуйидагилар: қатағончилик сиёсатининг пайдо бўлиш сабаблари ва оқибатларини тадқиқ этиш ва уни мамлакатимиз тарихининг таркибий қисми сифатида акс эттириш; мамлакатимиз фуқароларини, айниқса, ёш авлодни мустақиллик ва адолат тантанаси учун курашган фидойи отабоболаримизнинг хотирасига ҳурмат руҳида тарбиялаш; қатағон қурбонлари хотирасини абадийлаштириш, уларни ёд этиш билан боғлиқ маънавиймаърифий тадбирларни амалга ошириш ва тарғиб этиш; қатағон қурбонлари ҳаёти ва фаолиятини ўрганиш; илмийижодий меросини тўплаш, нашрга тайёрлаш ва чоп этиш; музей фондлари ва экспозицияларини мамлакатимиз ҳамда хориждаги турли ҳужжатлар ва бошқалар экспонатлар билан мунтазам равишда бойитиб бориш. Музей «Шаҳидлар хотираси» хайрия жамғармаси билан ҳамкорликда «Қишлоқ фожиаси» (Р. Шамсутдинов), «Абдулла Қодирий» (С. Мирвалиев), «Чўлпон» (Н.Каримов) тадқиқотлари, Мунавварқори Абдурашидхонов ва Ботунинг «Танланган асарлар»ини нашр этган, Ўзбекистон ҳужжатли ва бадиий фильмлар киностудияси ҳамда «Ўзбектелефильм» студияси билан ҳамкорликда «Барҳаёт хотира», «Армонли йиллар кўзгуси», «Фидойи олим», «Миртемир» сингари ҳужжатли фильмлар яратган. Музей биноси мамлакатимизнинг ноёб меъморий иншоотларидан бири ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримов ташаббуси ва ғояси асосида лойиҳаланган ва бунёд этилган (2002, меъмори А.Турдиев ва бошқалар). Бино анъанавий меъморлик услуби (айвон, гумбаз, пешайвон, равоқ ва бошқалар)да қурилиб, миллий безаклар билан зийнатланган. Музей биноси мурабба тарҳли (20x20 м), бал. 20 м, гумбазли (бал. 6,2 м, диаметри 5,8 м; феруза ранг гумбази «Шаҳидлар хотираси» ёдгорлик мажмуидаги айвон гумбази билан уйғун), бино атрофи кенглиги 4 м бўлган очиқ айвон билан ўралган, ундаги 28 та устун ва тўсинлар ҳамда 4 тарафдаги кириш зинапоялари бинога ўзига хос салобат бахш этади. Бинонинг пастки қисмида техникмуҳандислик, маъмурият ва бошқалар қўшимча хоналар жойлашган, улар кўргазма зали билан махсус йўлак ва зинапоялар орқали узвий боғланади. Бино безагида мармар, ҳақиқ, гранит тошлар, рангли кошинлардан фойдаланилган, ёғоч ўймакорлиги (ААбдуллаев, С.Раҳматуллаев, Н.Соҳибназаров ва бошқалар), ганчкорлик (М.Муродов ва бошқалар), наққошлик (А.Каримов ва бошқалар), кошинкорлик (М.Мамажонов, Р.Муҳаммаджонов, М.Шедрин, В.Ган ва бошқалар), гумбазнинг ички безагида мураккаб ироқи муқарнас маҳорат билан қўлланилган. Бинони барпо этишда Тошкент шаҳри меъморлик бош бошқармаси ҳамда «Усто» ижодий ишлаб чиқариш уюшмаси усталари фаол иштирок этган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.