Qattiq fazali reaksiyalar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 91-b. — ziyouz.com
Qattiq fazali reaksiyalar — qattiq moddalar orasida öziga xos rang paydo bölişi bilan boradigan reaksiyalar. Rangli çökmalar hosil bölişi yoki erib ketişi bilan boradigan reaksiyalar ham Q.f.r. ga kiradi. Kristallda boradigan kimyoviy reaksiyalar köpinça nuqsonli joylarda rivojlanadi. Nuqsonlar kristall panjaraning içki qismida ham bölişi mumkin; binobarin, kimyoviy reaksiyalar kristallning içki sirtida ham rivojlana oladi. 2 qattiq jism orasidagi reaksiya dastlabki moddalar sirti bilan mahsulotlar sirti çegarasida sodir bölişi mumkin. Bunday reaksiyalar topokimyoviy reaksiyalar deb ataladi (yun. xorok — joy demakdir, çunki bu reaksiyalar kristallning muayyan biror joyida sodir böladi).
Topokimyoviy reaksiyalar jumlasiga kaliy permaganatning parçalanişi, metallarning oksidlanişi va juda köp komplekslarning hosil böliş reaksiyalari kiradi. Bunga qattiq A§1 va qattiq N§1 lardan qattiq Ayo (N§1 )ning hosil
2 2 4 böliş reaksiyasi misol böla oladi. Reaksiya qattiq fazada amalga oşişi uçun zarralar qattiq jism orqali diffuziyalanişi lozim; yuqoridagi misolda A§+ ionlari Ne1 tomon, Ne2+ ionlari esa
2 A§1 tomon harakat qiladi. SoS1 6N 0
2 2 bilan moçevina, ĞeS1 6N 0 bilan tio-
3 2 moçevina, №C16H 0 bilan atsetamid ora-
2 sidagi reaksiyalar topokimyoviy reaksiyalardir. Quruq holdagi nikel atsetat №(SN SOO) bilan dimetilglioksim
3 2 S N 0 M orasidagi topokimyoviy reak- 4 8 3 2 siya natijasida qizil tusli mahsulot hosil böladi. Şu sababli dimetilglioksim yordami bilan biror moddada nikel boryöqligini aniqlaş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАТТИҚ ФАЗАЛИ РЕАКЦИЯЛАР — қаттиқ моддалар орасида ўзига хос ранг пайдо бўлиши билан борадиган реакциялар. Рангли чўкмалар ҳосил бўлиши ёки эриб кетиши билан борадиган реакциялар ҳам Қ.ф.р. га киради. Кристаллда борадиган кимёвий реакциялар кўпинча нуқсонли жойларда ривожланади. Нуқсонлар кристалл панжаранинг ички қисмида ҳам бўлиши мумкин; бинобарин, кимёвий реакциялар кристаллнинг ички сиртида ҳам ривожлана олади. 2 қаттиқ жисм орасидаги реакция дастлабки моддалар сирти билан маҳсулотлар сирти чегарасида содир бўлиши мумкин. Бундай реакциялар топокимёвий реакциялар деб аталади (юн. хорок — жой демакдир, чунки бу реакциялар кристаллнинг муайян бирор жойида содир бўлади).
Топокимёвий реакциялар жумласига калий пермаганатнинг парчаланиши, металларнинг оксидланиши ва жуда кўп комплексларнинг ҳосил бўлиш реакциялари киради. Бунга қаттиқ А§1 ва қаттиқ Н§1 лардан қаттиқ Аё (Н§1 )нинг ҳосил
2 2 4 бўлиш реакцияси мисол бўла олади. Реакция қаттиқ фазада амалга ошиши учун зарралар қаттиқ жисм орқали диффузияланиши лозим; юқоридаги мисолда А§+ ионлари Не1 томон, Не2+ ионлари эса
2 А§1 томон ҳаракат қилади. СоС1 6Н 0
2 2 билан мочевина, ҒеС1 6Н 0 билан тио-
3 2 мочевина, №С16Н 0 билан ацетамид ора-
2 сидаги реакциялар топокимёвий реакциялардир. Қуруқ ҳолдаги никель ацетат №(СН СОО) билан диметилглиоксим
3 2 С Н 0 М орасидаги топокимёвий реак- 4 8 3 2 ция натижасида қизил тусли маҳсулот ҳосил бўлади. Шу сабабли диметилглиоксим ёрдами билан бирор моддада никель борйўқлигини аниқлаш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.