Qattiq qotişmalar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 92-b. — ziyouz.com
Qattiq qotişmalar — yuqori (1000° dan yuqori) tragaça qizdirilganda öz qattiqligi, mustahkamligi, kesiş va boşqalar xossalarini saqlab qoladigan materiallar. Nihoyatda qattiq, issiqbardoş, otaşbardoş, yeyilişga çidamli xillarga bölinadi. Q.k.ning metallokeramik, mineralokeramik va quyma guruhlari bor.
Metallokeramik Q.q., asosan, bir yoki bir neça karbiddan — volfram, titan, tantal karbidlari va boşqalardan iborat; boğlovçi komponent sifatida, odatda, kobaltdan, kamdankam hollarda nikel, uning molibden, pölat bilan qotişmasidan foydalaniladi. Metallokeramik Q.q. presslab va qizdirib qovuştirib, turli şaklli va har xil ölçamli plastinkalar tarzida tayyorlanadi. Ulardan metall va qotişmalarni kesib işlaş, bosim bilan işlaş (sim kiryalaş, ştamplaş, kalibrlaş va boşqalar), burğilaş işlari va boşqalarda foydalaniladi.
Mineralokeramik Q.q. alyuminiy oksidli minerallarni presslaş va. çamasi 1750°, trada qovuştiriş yöli bilan tayyorlanadi va turli ölçam hamda şakldagi plastinalar tarzida böladi. Mineralokeramik Q.q.ning qattiqligi Rokvell böyiça 93 ga yetadi (q. Rokvell usuli), 1200° gaça qizdirilganda ham mexanik xossalarini yöqotmaydi; kesuvçi asboblar tayyorlaşda işlatiladi.
Quyma Q.Q., asosan, xrom, nikel, uglerod, volfram, temir va boşqalar elementlarni qöşib suyuqlantiriş yöli bilan olinadi. Quyma Q.q.ning sellit (BK2, VKZ), sormayt №1, sormayt №2 va boşqalar markazlari mavjud bölib, ular detal va asboblarning yeyilgan yuzalariga suyuqlantirib qoplaş uçun işlatiladi. Quyma Q.q. suyuqlantirib qoplangan yuzaning yeyilişga çidamliligi 2—4 baravar ortadi, qattiqligi esa Rokvell böyiça 40—50 birlikka yetadi.
Q.: Rokvell usuli
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАТТИҚ ҚОТИШМАЛАР — юқори (1000° дан юқори) трагача қиздирилганда ўз қаттиқлиги, мустаҳкамлиги, кесиш ва бошқалар хоссаларини сақлаб қоладиган материаллар. Ниҳоятда қаттиқ, иссиқбардош, оташбардош, ейилишга чидамли хилларга бўлинади. Қ.к.нинг металлокерамик, минералокерамик ва қуйма гуруҳлари бор.
Металлокерамик Қ.қ., асосан, бир ёки бир неча карбиддан — вольфрам, титан, тантал карбидлари ва бошқалардан иборат; боғловчи компонент сифатида, одатда, кобальтдан, камданкам ҳолларда никель, унинг молибден, пўлат билан қотишмасидан фойдаланилади. Металлокерамик Қ.қ. пресслаб ва қиздириб қовуштириб, турли шаклли ва ҳар хил ўлчамли пластинкалар тарзида тайёрланади. Улардан металл ва қотишмаларни кесиб ишлаш, босим билан ишлаш (сим кирялаш, штамплаш, калибрлаш ва бошқалар), бурғилаш ишлари ва бошқаларда фойдаланилади.
Минералокерамик Қ.қ. алюминий оксидли минералларни пресслаш ва. чамаси 1750°, трада қовуштириш йўли билан тайёрланади ва турли ўлчам ҳамда шаклдаги пластиналар тарзида бўлади. Минералокерамик Қ.қ.нинг қаттиқлиги Роквелл бўйича 93 га етади (қ. Роквелл усули), 1200° гача қиздирилганда ҳам механик хоссаларини йўқотмайди; кесувчи асбоблар тайёрлашда ишлатилади.
Қуйма Қ.Қ., асосан, хром, никель, углерод, вольфрам, темир ва бошқалар элементларни қўшиб суюқлантириш йўли билан олинади. Қуйма Қ.қ.нинг селлит (ВК2, ВКЗ), сормайт №1, сормайт №2 ва бошқалар марказлари мавжуд бўлиб, улар деталь ва асбобларнинг ейилган юзаларига суюқлантириб қоплаш учун ишлатилади. Қуйма Қ.қ. суюқлантириб қопланган юзанинг ейилишга чидамлилиги 2—4 баравар ортади, қаттиқлиги эса Роквелл бўйича 40—50 бирликка етади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.