Qayir tuproqlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 20–21-b. — ziyouz.com
Qayir tuproqlar daryo odoqlarining allyuvial yotqiziqlarida hosil böladigan tuproqlar. Suvi toşib turadigan daryo böylarida, suv bosadigan yerlarda tarqalgan. Yuqori biogenligi, qatlamdorligi, gumus qatlami bilan farqlanadi. Tuproq hosil qiliş jarayoniga qarab çimli (boşoqli va har xil ötli ötloq va oçiq örmonlarda hosil böladi; mexanik tarkibi yengil, suv rejimi barqaror emas), ötloqi (har xil ötliboşoqli ösimliklar ösadigan odoqlarning markaziy qismida vujudga keladi, gumusning köp töplanişi, donador strukturaliligi va h.k. bilan tavsiflanadi), botqoqi (ötli va örmonli botqoqlar odoqlarining terrasa oldi qismlarida hosil böladi, torflanişi, loyqa bosişi va h.k. bilan farqlanadi) böladi.
Q.t. turli tabiiy zonalarda uçraydi, unumdor. Bunday tuproqli yerlardan yaylov va piçanzor sifatida, sabzavot, yemxaşak ekinlari, şoli va boşqalarni ekişda foydalaniladi. Q.t. suv rejimini tartibga soliş (quritiş) zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЙИР ТУПРОҚЛАР дарё одоқларининг аллювиал ётқизиқларида ҳосил бўладиган тупроқлар. Суви тошиб турадиган дарё бўйларида, сув босадиган ерларда тарқалган. Юқори биогенлиги, қатламдорлиги, гумус қатлами билан фарқланади. Тупроқ ҳосил қилиш жараёнига қараб чимли (бошоқли ва ҳар хил ўтли ўтлоқ ва очиқ ўрмонларда ҳосил бўлади; механик таркиби енгил, сув режими барқарор эмас), ўтлоқи (ҳар хил ўтлибошоқли ўсимликлар ўсадиган одоқларнинг марказий қисмида вужудга келади, гумуснинг кўп тўпланиши, донадор структуралилиги ва ҳ.к. билан тавсифланади), ботқоқи (ўтли ва ўрмонли ботқоқлар одоқларининг терраса олди қисмларида ҳосил бўлади, торфланиши, лойқа босиши ва ҳ.к. билан фарқланади) бўлади.
Қ.т. турли табиий зоналарда учрайди, унумдор. Бундай тупроқли ерлардан яйлов ва пичанзор сифатида, сабзавот, емхашак экинлари, шоли ва бошқаларни экишда фойдаланилади. Қ.т. сув режимини тартибга солиш (қуритиш) зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.