Qaynaş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com
Qaynaş — suyuqlikning butun hajm böyiça şiddat bilan buğga aylaniş jarayoni. Suyuqlikda hamişa erigan gazlar mavjud bölib, ular idişning tubi va devorlarida hamda suyuqlik içida muallak slçib yurgan çang zarralarida maydamayda pufakçalarni hosil qiladi. t-ra kötarila borgan sari pufakçalardagi töyingan buğ miqdori va bosimi orta boradi. Itarib çiquvçi kuç ta'sirida pufakçalar yuqoriga qalqib çiqadi. Agar suyuqlikning yuqorigi qatlamlari t-rasi pastroq bölsa, kötarilayotgan pufakçalardagi bosim tez kamayadi va şunçalik tez puçqayib qoladi. Pufakçalarning devorlari bir-biriga urilib öziga xos şovqin çiqaradi. Pufakçalar içidagi töyingan buğ bosimi suyuqlikdagi bosimga tenglaşgaç, pufakçalar puçqaymasdan kötarila boşlaydi, şovqin ham töxtaydi va Q. boşlanadi. Barqaror Q. jarayonida suyuqlikning t-rasi özgarmaydi. Suyuqlikka berilayotgan butun energiya (issikdik energiyasi) suyuqlikni buğga aylantirişga sarf böladi. Özgarmas bosim ostidagi suyuqlikning Q. jarayoni yuz beradigan t-ra qaynaş t-rasi (G) debataladi. Qaynaştrasi töyingan buğ t-rasi (töyiniş trasi) ga teng böladi. Har xil moddalar turli trada qaynaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЙНАШ — суюқликнинг бутун ҳажм бўйича шиддат билан буғга айланиш жараёни. Суюқликда ҳамиша эриган газлар мавжуд бўлиб, улар идишнинг туби ва деворларида ҳамда суюқлик ичида муаллак слчиб юрган чанг зарраларида майдамайда пуфакчаларни ҳосил қилади. т-ра кўтарила борган сари пуфакчалардаги тўйинган буғ миқдори ва босими орта боради. Итариб чиқувчи куч таъсирида пуфакчалар юқорига қалқиб чиқади. Агар суюқликнинг юқориги қатламлари т-раси пастроқ бўлса, кўтарилаётган пуфакчалардаги босим тез камаяди ва шунчалик тез пучқайиб қолади. Пуфакчаларнинг деворлари бир-бирига урилиб ўзига хос шовқин чиқаради. Пуфакчалар ичидаги тўйинган буғ босими суюқликдаги босимга тенглашгач, пуфакчалар пучқаймасдан кўтарила бошлайди, шовқин ҳам тўхтайди ва Қ. бошланади. Барқарор Қ. жараёнида суюқликнинг т-раси ўзгармайди. Суюқликка берилаётган бутун энергия (иссикдик энергияси) суюқликни буғга айлантиришга сарф бўлади. Ўзгармас босим остидаги суюқликнинг Қ. жараёни юз берадиган т-ра қайнаш т-раси (Г) дебаталади. Қайнаштраси тўйинган буғ т-раси (тўйиниш траси) га тенг бўлади. Ҳар хил моддалар турли трада қайнайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.