Qaytalovçi terlama
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25–26-b. — ziyouz.com
Qaytalovçi terlama — isitma xuruj qilişi (tra kötarilişi) bilan keçadigan ötkir yuqumli kasallik. Bit orqali yuqadigan (epidemik) va kana orqali tarqaladigan (endemik) xili farq qilinadi.
Bitdan yuqadigan qaytalovçi terlamani odam va bit organizmida parazitlik qiluvçi spiroxetalar qözğatadi (q. Spiroxetozlar). Odamga kasallik faqat bit orqali yuqadi. Q.t. bilan oğrigan bemorning qonini sörgan bit spiroxetalarni yuqtiradi. Kasallik odamga bitnitirnoq ustiga qöyib öldirganda yoki bitdagi spiroxetalar terining qaşib şilingan joyiga tuşganida yuqadi. Kasallikning inkubatsion davri 7— 8 kun. Kasallik tösatdan boşlanib, et uvuşadi, gavda t-rasi kötariladi (39—40°). Boş va muskullar oğriği, uyqusizlik, qusiş, ba'zan meningial alomatlar ham kuzatiladi; jigar va taloq kattalaşadi. 5—8 kundan söng gavda t-rasi meyoriga keladi, oradan 1—2 hafta ötgaç, isitma xuruji takrorlanadi. Kasallik goh yengillaşib, goh tez-tez xuruj qilib turadi. Odatda, 4—5 ta xuruj böladi. Bemor yuqumli kasalliklar kasalxonasida davolanadi. Diagnoz barmoqdan qon surtmasi yöğon tomçi usulida olib tekşirilganida spiroxetalar topilganiga qarab qöyiladi. Spiroxetalar taloqda juda ortib ketgan hollarda u yorilib ketadi va peritonit röy beradi. Oldini oliş bitga qarşi kuraşiş, kasallikni öz vaqtida aniqlab, bemorni kasalxonaga yotqiziş va boşqalardan iborat.
Kanadan yuqadigan qaytalama terlama. Spiroxetalar qözğatadi. Kemiruvçilar (siçqon, kalamuş va boşqalar) kasallik qözğatuvçisining manbai hisoblanadi. Odamga kasallik kana orqali yuqadi. Kasallikning bu turiga ham isitma xuruji xos. Klinik belgilari bitdan yuqadigan qaytalovçi terlamaga öxşaş. Kasallikning bu turida ham bemor kasalxonada davolanadi. Oldini oliş uçun odamlarni kana çaqişidan saqlaş, kanalarni yöqotiş lozim.
Şonosir Şovahobov.
Q.: Spiroxetozlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЙТАЛОВЧИ ТЕРЛАМА — иситма хуруж қилиши (тра кўтарилиши) билан кечадиган ўткир юқумли касаллик. Бит орқали юқадиган (эпидемик) ва кана орқали тарқаладиган (эндемик) хили фарқ қилинади.
Битдан юқадиган қайталовчи терламани одам ва бит организмида паразитлик қилувчи спирохеталар қўзғатади (қ. Спирохетозлар). Одамга касаллик фақат бит орқали юқади. Қ.т. билан оғриган беморнинг қонини сўрган бит спирохеталарни юқтиради. Касаллик одамга битнитирноқ устига қўйиб ўлдирганда ёки битдаги спирохеталар терининг қашиб шилинган жойига тушганида юқади. Касалликнинг инкубацион даври 7— 8 кун. Касаллик тўсатдан бошланиб, эт увушади, гавда т-раси кўтарилади (39—40°). Бош ва мускуллар оғриғи, уйқусизлик, қусиш, баъзан менингиал аломатлар ҳам кузатилади; жигар ва талоқ катталашади. 5—8 кундан сўнг гавда т-раси меъёрига келади, орадан 1—2 ҳафта ўтгач, иситма хуружи такрорланади. Касаллик гоҳ енгиллашиб, гоҳ тез-тез хуруж қилиб туради. Одатда, 4—5 та хуруж бўлади. Бемор юқумли касалликлар касалхонасида даволанади. Диагноз бармоқдан қон суртмаси йўғон томчи усулида олиб текширилганида спирохеталар топилганига қараб қўйилади. Спирохеталар талоқда жуда ортиб кетган ҳолларда у ёрилиб кетади ва перитонит рўй беради. Олдини олиш битга қарши курашиш, касалликни ўз вақтида аниқлаб, беморни касалхонага ётқизиш ва бошқалардан иборат.
Канадан юқадиган қайталама терлама. Спирохеталар қўзғатади. Кемирувчилар (сичқон, каламуш ва бошқалар) касаллик қўзғатувчисининг манбаи ҳисобланади. Одамга касаллик кана орқали юқади. Касалликнинг бу турига ҳам иситма хуружи хос. Клиник белгилари битдан юқадиган қайталовчи терламага ўхшаш. Касалликнинг бу турида ҳам бемор касалхонада даволанади. Олдини олиш учун одамларни кана чақишидан сақлаш, каналарни йўқотиш лозим.
Шоносир Шоваҳобов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.