Qaytmas jarayonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Qaytmas jarayonlar (fizikada) — muvozanat buzilganda sistemada öz-özidan faqat bitta yönaliş böyiça sodir böladigan fizik jarayonlar. Diffuziya, issiqlik ötkazuvçanlik, gazning muayyan hajm böyiça kengayişi va boşqalar hodisalar Q.j.ga misol böladi. Hamma Q.j. ketmaket muvozanatsiz holatlarning uzluksiz qatoridan iborat. Sistemalarda Q.j. sodir bölgan bölsa, uni taşqi muhitda heç qanday özgariş yuzaga keltirmasdan boşlanğiç holatiga qaytariş mumkin emas. Umuman, tabiatda sodir böladigan hamma real jarayonlar Q.j.dan iborat. Berk sistemalarda şunday Q.j. sodir bölişi mumkinki, natijada sistema entropiyasi faqat ortib boradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚАЙТМАС ЖАРАЁНЛАР (физикада) — мувозанат бузилганда системада ўз-ўзидан фақат битта йўналиш бўйича содир бўладиган физик жараёнлар. Диффузия, иссиқлик ўтказувчанлик, газнинг муайян ҳажм бўйича кенгайиши ва бошқалар ҳодисалар Қ.ж.га мисол бўлади. Ҳамма Қ.ж. кетмакет мувозанатсиз ҳолатларнинг узлуксиз қаторидан иборат. Системаларда Қ.ж. содир бўлган бўлса, уни ташқи муҳитда ҳеч қандай ўзгариш юзага келтирмасдан бошланғич ҳолатига қайтариш мумкин эмас. Умуман, табиатда содир бўладиган ҳамма реал жараёнлар Қ.ж.дан иборат. Берк системаларда шундай Қ.ж. содир бўлиши мумкинки, натижада система энтропияси фақат ортиб боради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.