Qiçima
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 174-b. — ziyouz.com
Qiçima QIÇIMA, prurigo — badanga tariqdek mayda, uçi pufakçali, puşti rang yoki soğlom teri rangidagi toşmalar toşişi bilan keçadigan kasallik. Toşmalar qöl va oyoqlarning yoz-luvçi yuzalarida, dumbada paydo bölali. Irsiy omillar, ba'zi ovqat mahsulotlari, dori-darmonlarning organizmga allergik ta'siri va boşqalar Q.ning rivojlanişiga sabab böladi. Bolalar va kattalarda uçraydigan hamda tugunçali Q. bor. Bolalar Q.sida balanning qattiq qiçişib turişi bolaning uyqusi bilan iştahasini buzadi, u injiq bölib qoladi. Badan(terisining qaşlanib tirnalişi oqibatida ikkilamçi piodermiya qöşilişi mumkin; bunda kasallik surunkali davom etadi. Kattalar Q. sida goşmalar bel, qorin va b. sohalarga toşadi, ular qattiq qiçişadi va bemor qaşinganda pufakçalar yorilib, eroziyaga aylanadi. Undan ajralgan suyuqlik qotib, qizğiş pöstloqlar hosil böladi. Kasallik surunkali keçişi va qaytalanib turişi natijasida teri qalinlaşib, unda qoram-tir doğlar yuzaga keladi, qaşinganda tirnalgan joylar oqarib, çandiqlanadi. Köpinça kasallik ikkilamçi infeksiya bilan murakkablaşadi, bunda bemorning umumiy ahvoli özgarib, asabiy holat vujudga keladi. Bolalar Q.si köproq ekssudativ-kataral diatez bilan oğriydigan bolalarda (ba'zan, bolalikdan toşgan eşakem keyinçalik Q.ga aylanadi) kuzatilib, odatda, yuz va soç zararlanadi. Ba'zan keksalarda uçraydigan Q.da badanga heç narsa toşmaydi, faqat qaşinğan joyda tirnoq izlari qoladi. Q.da bemorning nerv sistemasi buziladi, uyqusi yöqoladi, terisi quruqşab, limfa tugunlari kattalaşadi.
Davosi. Q.ni mutaxassis nraç davolaydi. Davo jarayonida bolalar, şuningdek, kattalar ovqatiga alohida e'tibor beriş lozim. Bolalarni qöşimça ovqatlantirişda, albatta, vraç bilan maslahatlaşib oliş zarur. Oçiq havoda sayr qiliş, yoz kunlari oftobda toblaniş, dengizda çömiliş tavsiya etiladi. Bola qattiq qaşinmasligi uçun tirnoğini bot-bot olib turiş, terining yiringli kasalliklariga xos alomatlar paydo bölsa, albatta, vraçga köriniş kerak. Q.ning oldipi oliş uçun parhez saqlaş, şirinliklar, aççiq, şör, dudlangan ovqatlar iste'mol qilmagan ma'qul. Bemorga antigista-minlar, tinçlantiruvçi dorilar, parhez buyuriladi; Q.ga qarşi kortikosteroid mazlar surtiladi, sanatoriy va kurortlarda davolapiş tavsiya etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЧИМА, пруриго — баданга тариқдек майда, учи пуфакчали, пушти ранг ёки соғлом тери рангидаги тошмалар тошиши билан кечадиган касаллик. Тошмалар қўл ва оёқларнинг ёз-лувчи юзаларида, думбада пайдо бўлали. Ирсий омиллар, баъзи овқат маҳсулотлари, дори-дармонларнинг организмга аллергик таъсири ва бошқалар Қ.нинг ривожланишига сабаб бўлади. Болалар ва катталарда учрайдиган ҳамда тугунчали Қ. бор. Болалар Қ.сида баланнинг қаттиқ қичишиб туриши боланинг уйқуси билан иштаҳасини бузади, у инжиқ бўлиб қолади. Бадан(терисининг қашланиб тирналиши оқибатида иккиламчи пиодермия қўшилиши мумкин; бунда касаллик сурункали давом этади. Катталар Қ. сида гошмалар бел, қорин ва б. соҳаларга тошади, улар қаттиқ қичишади ва бемор қашинганда пуфакчалар ёрилиб, эрозияга айланади. Ундан ажралган суюқлик қотиб, қизғиш пўстлоқлар ҳосил бўлади. Касаллик сурункали кечиши ва қайталаниб туриши натижасида тери қалинлашиб, унда қорам-тир доғлар юзага келади, қашинганда тирналган жойлар оқариб, чандиқланади. Кўпинча касаллик иккиламчи инфекция билан мураккаблашади, бунда беморнинг умумий аҳволи ўзгариб, асабий ҳолат вужудга келади. Болалар Қ.си кўпроқ экссудатив-катарал диатез билан оғрийдиган болаларда (баъзан, болаликдан тошган эшакем кейинчалик Қ.га айланади) кузатилиб, одатда, юз ва соч зарарланади. Баъзан кексаларда учрайдиган Қ.да баданга ҳеч нарса тошмайди, фақат қашинған жойда тирноқ излари қолади. Қ.да беморнинг нерв системаси бузилади, уйқуси йўқолади, териси қуруқшаб, лимфа тугунлари катталашади.
Давоси. Қ.ни мутахассис нрач даволайди. Даво жараёнида болалар, шунингдек, катталар овқатига алоҳида эътибор бериш лозим. Болаларни қўшимча овқатлантиришда, албатта, врач билан маслаҳатлашиб олиш зарур. Очиқ ҳавода сайр қилиш, ёз кунлари офтобда тобланиш, денгизда чўмилиш тавсия этилади. Бола қаттиқ қашинмаслиги учун тирноғини бот-бот олиб туриш, терининг йирингли касалликларига хос аломатлар пайдо бўлса, албатта, врачга кўриниш керак. Қ.нинг олдипи олиш учун парҳез сақлаш, ширинликлар, аччиқ, шўр, дудланган овқатлар истеъмол қилмаган маъқул. Беморга антигиста-минлар, тинчлантирувчи дорилар, парҳез буюрилади; Қ.га қарши кортикостероид мазлар суртилади, санаторий ва курортларда даволапиш тавсия этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.