Qilçuvalçanglar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148-b. — ziyouz.com
Qilçuvalçanglar — umurtqasiz hayvonlar sinfi. 12 uruği ma'lum. Tanasi qilsimon (nomi şundan). Oq, oç jigarrang yoki qora, uz. bir neça mm dan 1,5 m gaça. Yöğonligi 0,5—2 mm. Haşarotlar va qisqiçbaqasimonlarda parazit. Içagi qisman reduksiyaga uçragan; hayvon tanasida osmotik oziklanadi. Ayiriş organlari bölmaydi, 5 turkumga mansub 300 turi tarqalgan. Voyaga yetgan Q. çuçuk suvlar va dengizlarda yaşaydi. Bir neça mln. tuxumini oq tizimça körinişida qöyadi. Liçinkalari dastlab erkin yaşaydi; keyinroq harakatçan xartumi yordamida oraliq xöjayini (ninaçilar, xironomidlar, kunliklar liçinkasi)ga ötib, sista hosil qiladi. Q. asosiy xöjayini tanasida voyaga yetadi va uning qobigini teşib suvga çiqadi. Suvga tuxum qöyib, özi halok böladi. Q.ning töliq rivojlaniş sikli 1 yildan köproq davom etadi. Çuçuk suv havzalarida, jumladan, Özbekistonda oddiy q. köp uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЛЧУВАЛЧАНГЛАР — умуртқасиз ҳайвонлар синфи. 12 уруғи маълум. Танаси қилсимон (номи шундан). Оқ, оч жигарранг ёки қора, уз. бир неча мм дан 1,5 м гача. Йўғонлиги 0,5—2 мм. Ҳашаротлар ва қисқичбақасимонларда паразит. Ичаги қисман редукцияга учраган; ҳайвон танасида осмотик озикланади. Айириш органлари бўлмайди, 5 туркумга мансуб 300 тури тарқалган. Вояга етган Қ. чучук сувлар ва денгизларда яшайди. Бир неча млн. тухумини оқ тизимча кўринишида қўяди. Личинкалари дастлаб эркин яшайди; кейинроқ ҳаракатчан хартуми ёрдамида оралиқ хўжайини (ниначилар, хирономидлар, кунликлар личинкаси)га ўтиб, циста ҳосил қилади. Қ. асосий хўжайини танасида вояга етади ва унинг қобигини тешиб сувга чиқади. Сувга тухум қўйиб, ўзи ҳалок бўлади. Қ.нинг тўлиқ ривожланиш цикли 1 йилдан кўпроқ давом этади. Чучук сув ҳавзаларида, жумладан, Ўзбекистонда оддий қ. кўп учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.