Qimiz
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148-b. — ziyouz.com
Qimiz — biya sutidan tayyorlanadigan şifobaxş içimlik. Har 3 soatda bir marta soğiladigan biya sutini sut kislota bakteriyalari va açitqilari bilan yöli b-n maxsus meşlarda aralaştirib tayyorlanadi. Tayyor Q. meşlarda saqlanadi, taşiladi. Quyganda köpiradi. Tarkibida 2—2,5% oqsil, 1—2% yoğ, 3,5-4,8% qand, 1 l Q.da 100-200 mg S, A, D, Ye, RR va V guruh vitaminlar; 400—600 mg fosfor hamda 800—1000 mg kalsiy bor. Kuçsiz Q. tarkibida 0,6—0,8%, örtaçasida 0,8— 1%, kuçligida 1 — 1,2% sut kislota; kuçsizida 1% gaça, örtaçasida 1 — 1,5% va kuçligida 3% gaça spirt böladi. Q.ning energetik qiymati 300—400 kkal.
Q. organizmda ovqat tarkibidagi oqsil va yoğlarning tez hazm bölişiga yordam beradi, moddalar almaşinuvini yaxşilaydi, iştaha oçadi, parhez va şifobaxş xususiyatlarga ega. Q. tayyorlaş va içiş zamonlardan beri, ayniqsa, köçmançi çorvador xalqlar örtasida keng yoyilgan. Mil. av. 5-a.da Gerodot skiflar turmuşini tasvi.rlaganda ularning eng yaxşi köradigan içimligi oldindan alohida tayyorlab qöyiladigan biya suti ekanligini qayd etgan. Q.ni davo maqsadlarida öpka sili kasalligining oldini oliş va davolaşda, şuningdek, ayrim oşqozon-içak kasalliklarida tavsiya qilinadi. Osiyo, qisman Yevropa mamlakatlarida Q. köp tayyorlanadi.
Ad. .Panfilov N.Ye., Sut va salomatlik, T. 1991.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИМИЗ — бия сутидан тайёрланадиган шифобахш ичимлик. Ҳар 3 соатда бир марта соғиладиган бия сутини сут кислота бактериялари ва ачитқилари билан йўли б-н махсус мешларда аралаштириб тайёрланади. Тайёр Қ. мешларда сақланади, ташилади. Қуйганда кўпиради. Таркибида 2—2,5% оқсил, 1—2% ёғ, 3,5-4,8% қанд, 1 л Қ.да 100-200 мг С, А, Д, Е, РР ва В гуруҳ витаминлар; 400—600 мг фосфор ҳамда 800—1000 мг кальций бор. Кучсиз Қ. таркибида 0,6—0,8%, ўртачасида 0,8— 1%, кучлигида 1 — 1,2% сут кислота; кучсизида 1% гача, ўртачасида 1 — 1,5% ва кучлигида 3% гача спирт бўлади. Қ.нинг энергетик қиймати 300—400 ккал.
Қ. организмда овқат таркибидаги оқсил ва ёғларнинг тез ҳазм бўлишига ёрдам беради, моддалар алмашинувини яхшилайди, иштаҳа очади, парҳез ва шифобахш хусусиятларга эга. Қ. тайёрлаш ва ичиш замонлардан бери, айниқса, кўчманчи чорвадор халқлар ўртасида кенг ёйилган. Мил. ав. 5-а.да Геродот скифлар турмушини тасви.рлаганда уларнинг энг яхши кўрадиган ичимлиги олдиндан алоҳида тайёрлаб қўйиладиган бия сути эканлигини қайд этган. Қ.ни даво мақсадларида ўпка сили касаллигининг олдини олиш ва даволашда, шунингдек, айрим ошқозон-ичак касалликларида тавсия қилинади. Осиё, қисман Европа мамлакатларида Қ. кўп тайёрланади.
Ад. .Панфилов Н.Е., Сут ва саломатлик, Т. 1991.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.