Qirma
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152–153-b. — ziyouz.com
Qirma — qöş qavatli (poğonali) öyma usuli; ganç öymakorligit bezak, naqş rangli qorişmalar vositasida yaratiladi. Şu usulda yaratilgan naqş, bezak ham Q. deb ataladi. Q.ga neça xil rang işlatilsa, iş şunça bosqiçla amalga oşiriladi, şuning uçun Q.da köpinça 2—3 xil rangdan foydalaniladi: har bir rang alohida-alohida bosqiçmabosqiç bajariladi. Usta bir xil ranşing örnini öyib çiqqaç, avvaldan tayyorlab qöygan quruq rangli qorişmadan oz-ozdan qorib öyma ustiga quyib çiqadi va naqş sathini tekislab qirib taşlaydi, şunda naqş çegaralari aniq va jozibali namoyon böladi. Söng axta yordamida naqş nusxasi 2-marta tuşiriladi, bu safar 2rangning örni öyilib, 2rangli qorişma quyiladi, naqş sathi oçilgunça qiriladi. Har bir rang
ana şunday jarayonda amalga oşiriladi. Q.ning yaxlitligi va rang turining kamligi naqşlarda yaqqol közga taşlanadi. Rangli ganç tayyorlaşda ustalar avval kömir, pişiq ğişt kukunlaridan foydalangan, hozirda esa har xil tayyor rangli pigmentlar işlatiladi. q. quyoş nurida yaltiramay, bir xil mayinlikda körinadi. Q.ni ilk bor Usta Şirin Murolov, Quli Jalilov va b. ustalar qöllagan; hozirda ganç öymakorligida keng qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИРМА — қўш қаватли (поғонали) ўйма усули; ганч ўймакорлигит безак, нақш рангли қоришмалар воситасида яратилади. Шу усулда яратилган нақш, безак ҳам Қ. деб аталади. Қ.га неча хил ранг ишлатилса, иш шунча босқичла амалга оширилади, шунинг учун Қ.да кўпинча 2—3 хил рангдан фойдаланилади: ҳар бир ранг алоҳида-алоҳида босқичмабосқич бажарилади. Уста бир хил раншинг ўрнини ўйиб чиққач, аввалдан тайёрлаб қўйган қуруқ рангли қоришмадан оз-оздан қориб ўйма устига қуйиб чиқади ва нақш сатҳини текислаб қириб ташлайди, шунда нақш чегаралари аниқ ва жозибали намоён бўлади. Сўнг ахта ёрдамида нақш нусхаси 2-марта туширилади, бу сафар 2рангнинг ўрни ўйилиб, 2рангли қоришма қуйилади, нақш сатҳи очилгунча қирилади. Ҳар бир ранг
ана шундай жараёнда амалга оширилади. Қ.нинг яхлитлиги ва ранг турининг камлиги нақшларда яққол кўзга ташланади. Рангли ганч тайёрлашда усталар аввал кўмир, пишиқ ғишт кукунларидан фойдаланган, ҳозирда эса ҳар хил тайёр рангли пигментлар ишлатилади. қ. қуёш нурида ялтирамай, бир хил майинликда кўринади. Қ.ни илк бор Уста Ширин Муролов, Қули Жалилов ва б. усталар қўллаган; ҳозирда ганч ўймакорлигида кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.