Qirqböğimdoşlar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 156-b. — ziyouz.com
Qirqböğimdoşlar — qirqböğimnamolarga mansub ösimliklar oilasi. Yagona qirqböğim turkumidan iborat. Poyasi yaşil, oddiy, böğimlarga ajralgan. Barglari rivojlanmagan, mayda, tumorçasimon, pastki qismi qöşilib ösib, böğimining tagida halqa bölib joylaşadi. Poyasi uçida sporali boşoq (strobila) hosil qiladi. U özak va unda halqa bölib joylaşgan qalqon şaklidagi sporofillardan iborat. Sporofillar içida 5—10 ta sporangiy, ular içida esa sporalar yetişadi. Sporalardan rivojlangan erkak gametofitlarda anteridiy, urğoçi gametofitlarda esa arxegoniy hosil böladi. Anteridiyda köp xivçinli spermatozoidlar, arxegoniyda esa tuxumhujayra vujudga keladi. Uruğlangandan söng gametofit bir yoki bir neça jinssiz nasl (sporofit) beradi. Jinssiz va jinsiy böğimlar gallanadi. Q.ning hozirgi vaqtda yaşab turgan qirqböğim turkumi, uruği qurib bitgan ekvizetites turkumining sxizonevra turi va b. ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИРҚБЎҒИМДОШЛАР — қирқбўғимнамоларга мансуб ўсимликлар оиласи. Ягона қирқбўғим туркумидан иборат. Пояси яшил, оддий, бўғимларга ажралган. Барглари ривожланмаган, майда, туморчасимон, пастки қисми қўшилиб ўсиб, бўғимининг тагида ҳалқа бўлиб жойлашади. Пояси учида спорали бошоқ (стробила) ҳосил қилади. У ўзак ва унда ҳалқа бўлиб жойлашган қалқон шаклидаги спорофиллардан иборат. Спорофиллар ичида 5—10 та спорангий, улар ичида эса споралар етишади. Споралардан ривожланган эркак гаметофитларда антеридий, урғочи гаметофитларда эса архегоний ҳосил бўлади. Антеридийда кўп хивчинли сперматозоидлар, архегонийда эса тухумҳужайра вужудга келади. Уруғлангандан сўнг гаметофит бир ёки бир неча жинссиз насл (спорофит) беради. Жинссиз ва жинсий бўғимлар галланади. Қ.нинг ҳозирги вақтда яшаб турган қирқбўғим туркуми, уруғи қуриб битган эквизетитес туркумининг схизоневра тури ва б. маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.