Qirsildoq qönğizlar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 154–155-b. — ziyouz.com
Qirsildoq qönğizlar — qattiqqanotlilar turkumiga mansub qönğizlar oilasi. 10 mingga yaqin turi uçraydi. Qönğizlarning tana uz. 10—20 mm, boşi kiçkina, möylovi arrasimon yoki taroqsimon. Old yelka qismining orqa burçagi tikansimon turtib çiqqan. Oldkökrak ösimtasi örta kökrak çuqurçasiga kirgan bölib, tönkarilib qolgan qönğizlar şu moslama yordamida harakatlanib (şunda qirsillagan ovoz çiqadi; nomi ham şundan) ağdariladi. Qanotlari yaxşi rivojlangan. Urğoçisi tuproqqa 150—200 ta tuxum qöyadi. Tuxumi oq, bir oz ovalsimon, silliq. Liçinkasi sariq, çöziqroq va qattiq, simga öxşaydi (şuning uçun simqurt deyiladi), 3 juft oyoklari bor. Liçinkasi tuproqda yaşaydi (rivojlaniş davri 3—4 yil). Ivigan uruğlar, ösimlik nihollari hamda qoldiqlari va b. bilan ovqatlanadi. Qönğizi va liçinkasi qişlaydi. Qönğizlar apr.may oylarida tuproq yuzasiga çiqadi. Ösimlik barglari, gul va b.ni yeydi. Zararkunandaning 15 turi ma'lum bölib, asosan, lalmikor va toğ oldi hududlaridagi ekinlarni şikastlaydi.
Kuraş çoralari: kuzgi şudgor, ösimlik qoldiqlarini yöq qiliş, asosan, ammiakli mineral öğitlar, nordon tuproqlarga ohak soliş, qator oralariga çuqur işlov beriş; ekişdan oldin uruğlikni dorilaş va b.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИРСИЛДОҚ ҚЎНҒИЗЛАР — қаттиққанотлилар туркумига мансуб қўнғизлар оиласи. 10 мингга яқин тури учрайди. Қўнғизларнинг тана уз. 10—20 мм, боши кичкина, мўйлови аррасимон ёки тароқсимон. Олд елка қисмининг орқа бурчаги тикансимон туртиб чиққан. Олдкўкрак ўсимтаси ўрта кўкрак чуқурчасига кирган бўлиб, тўнкарилиб қолган қўнғизлар шу мослама ёрдамида ҳаракатланиб (шунда қирсиллаган овоз чиқади; номи ҳам шундан) ағдарилади. Қанотлари яхши ривожланган. Урғочиси тупроққа 150—200 та тухум қўяди. Тухуми оқ, бир оз овалсимон, силлиқ. Личинкаси сариқ, чўзиқроқ ва қаттиқ, симга ўхшайди (шунинг учун симқурт дейилади), 3 жуфт оёклари бор. Личинкаси тупроқда яшайди (ривожланиш даври 3—4 йил). Ивиган уруғлар, ўсимлик ниҳоллари ҳамда қолдиқлари ва б. билан овқатланади. Қўнғизи ва личинкаси қишлайди. Қўнғизлар апр.май ойларида тупроқ юзасига чиқади. Ўсимлик барглари, гул ва б.ни ейди. Зараркунанданинг 15 тури маълум бўлиб, асосан, лалмикор ва тоғ олди ҳудудларидаги экинларни шикастлайди.
Кураш чоралари: кузги шудгор, ўсимлик қолдиқларини йўқ қилиш, асосан, аммиакли минерал ўғитлар, нордон тупроқларга оҳак солиш, қатор ораларига чуқур ишлов бериш; экишдан олдин уруғликни дорилаш ва б.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.