Qişki Quyoş turişi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 176-b. — ziyouz.com
Qişki Quyoş turişi - Quyoş gardişining osmon gumbazidagi yillik körinma harakati davomida gardiş markazining ekliptikaning eng jan. nuqtasidan ötiş payti. Bu paytda Quyoşning oğiş burçagi — 23°27' böladi. Q.q.t. paytiga yaqin kunlarda Quyoşning körinma harakati ekvatorga deyarli parallel böladi, natijada uning tuş paytidagi balandligi bir xil bölib, kun uzunligi özgarmaydi. Tropik yil (365,2422 sutka) bilan kalendar yili (365 yoki 366 kun) teng emasligi sababli, Q.q.t. kalendar sut-kaning boşlanişiga nisbatan turli vaqtlarga mos keladi, oddiy yillarda 5 soat 48 min. 46 sek. keçroq, kabisa yilida esa 18 soat 11 min. 14 sek. oldinroq kelişi mumkin. Hozirgi paytda Quyoş Q.q.t. nuqtasidan 21 yoki 22 dek.da (astronomik qiş boşlanadi, çilla kiradi) ötadi. Quyoş Q.q.t. bölganida Şim. yarim şarda eng qisqa kun va eng uzun tun, Jan. yarim şarda esa aksinça böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИШКИ ҚУЁШ ТУРИШИ - Қуёш гардишининг осмон гумбазидаги йиллик кўринма ҳаракати давомида гардиш марказининг эклиптиканинг энг жан. нуқтасидан ўтиш пайти. Бу пайтда Қуёшнинг оғиш бурчаги — 23°27’ бўлади. Қ.қ.т. пайтига яқин кунларда Қуёшнинг кўринма ҳаракати экваторга деярли параллел бўлади, натижада унинг туш пайтидаги баландлиги бир хил бўлиб, кун узунлиги ўзгармайди. Тропик йил (365,2422 сутка) билан календарь йили (365 ёки 366 кун) тенг эмаслиги сабабли, Қ.қ.т. календарь сут-канинг бошланишига нисбатан турли вақтларга мос келади, оддий йилларда 5 соат 48 мин. 46 сек. кечроқ, кабиса йилида эса 18 соат 11 мин. 14 сек. олдинроқ келиши мумкин. Ҳозирги пайтда Қуёш Қ.қ.т. нуқтасидан 21 ёки 22 дек.да (астрономик қиш бошланади, чилла киради) ўтади. Қуёш Қ.қ.т. бўлганида Шим. ярим шарда энг қисқа кун ва энг узун тун, Жан. ярим шарда эса аксинча бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.