Qisqiçbaqasimon tumanlik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172-b. — ziyouz.com
Qisqiçbaqasimon tumanlik — Savr yulduz turkumidagi N00 1952 tumanligi. 1054 y.da arab, xitoy va yapon olimlari kuzatişgan. Öta yangi yulduzlar çaqnaşi natijasida vujudga kelgan; ungaça bölgan masofa 1700 parsek. Töla nurlaniş energiyasi 1018 erg-s~'. Q.t.da ança tartiblangan va kuçlanişi 10~3 ersted magnit maydoni mavjud; unda tolasimon qobiq va amorf ipsimon strukturalardan iborat içki qism farqlanadi. Qobiqdagi t-ra 17000° K. Qobiqning nurlaniş spektri oldiy gaz tumanliklariga öxşaş bölib, içki qismining nurlanişi radiotölqinlar, közga körinadigan, ultrabinaf-şa va rentgen tölqinlarda kuzatiladi. Bu qismning ipsimon strukturalari relyativistik (energiyalari 10' erg dan ziyod) elektronlar oqimlaridan iborat. Bunday yuqori energiyalar manbai Q.t. markaziga yaqin joylaşgan öta yangi yulduzning qoldiği bölgan neytron yulduz bölib, bu yulduz davri 0,033 sek ga teng 1UR 0532 nomerli pulsardir. Q.t. unga nisbatan radial yönalişda kengaymoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИСҚИЧБАҚАСИМОН ТУМАНЛИК — Савр юлдуз туркумидаги N00 1952 туманлиги. 1054 й.да араб, хитой ва япон олимлари кузатишган. Ўта янги юлдузлар чақнаши натижасида вужудга келган; унгача бўлган масофа 1700 парсек. Тўла нурланиш энергияси 1018 эрг-с~’. Қ.т.да анча тартибланган ва кучланиши 10~3 эрстед магнит майдони мавжуд; унда толасимон қобиқ ва аморф ипсимон структуралардан иборат ички қисм фарқланади. Қобиқдаги т-ра 17000° К. Қобиқнинг нурланиш спектри олдий газ туманликларига ўхшаш бўлиб, ички қисмининг нурланиши радиотўлқинлар, кўзга кўринадиган, ультрабинаф-ша ва рентген тўлқинларда кузатилади. Бу қисмнинг ипсимон структуралари релятивистик (энергиялари 10’ эрг дан зиёд) электронлар оқимларидан иборат. Бундай юқори энергиялар манбаи Қ.т. марказига яқин жойлашган ўта янги юлдузнинг қолдиғи бўлган нейтрон юлдуз бўлиб, бу юлдуз даври 0,033 сек га тенг 1УР 0532 номерли пульсардир. Қ.т. унга нисбатан радиал йўналишда кенгаймоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.