Qissa

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 169–170-b. — ziyouz.com

Qissa — badiiy adabiyotda epik janr turlaridan biri. Ğarbiy Yevropa va Amerika adabiyotida povest ma'nosidagi Q. tuşunçasi yöq, nasrning romandan boşqa barça janrlari «novella» termini orqali ifodalanadi. Rus va özbek adabiyotlarida Q.ning hoz. va qadimgi ma'nolari örtasida farq bor. Mas, qadimgi rus adabiyotida har qanday nasriy asar povest (Q) deb atalgan. Özbek adabiyoti tarixida rivoyat usulida nasr yoki nazmda yozilgan tarixiy-afsonaviy asarlar q. deb yuritilgan. Mas, «Qissai Sayfulmuluk», «Qisasi Rabğuziy» va b. Hoz. ma'nodagi özbek Q.si rus adabiyotidagi «povest» terminiga töğri keladi va, asosan, roman bilan hikoya oraliğidagi örtaça hajmli nasriy janrni ifodalaydi.

Q., odatda, bir va bir neça şaxslar taqdiriga oid turli voqealarni öziga asos qilib olişi bilan epik turning hikoya, hajmi va mazmunining nisbatan çeklanganligi bilan romandan farq qiladi. q. hayot murakkabliklarini hikoyaga nisbatan kengroq, xarakter hamda voqelik kölamini romanga qaraganda kamroq qamrab oladi. Q.da u yoki bu şaxs hayotining ma'lum bir davri xronikal tarzda bayon qilinadi. Q.da lirizm hikoya va romandagidan kuçliroq bölişi mumkin.

Roman kabi Q.ning ham avtobiografik (Oybek, A.Qahhor, N.Safarov), tarixiy (Mirkarim Osim, Ya.Ilyosov va b.), fantastik (T.Malik, H.Şayxov, M.Mahkamov va b.) turlari bor. Hozirda Q. nasrning eng faol janrlaridan bölib, unda yoş yozuvçilar ham samarali ijod qilmoqdalar.

Ad.: Abrorov A., Özbek povesti, T., 1973; Timofeyev L.I., Osnovm teorii literaturi, 5-izd., M., 1976; Normatov U., Gözallik bilan uçraşuv, T, 1976.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚИССА — бадиий адабиётда эпик жанр турларидан бири. Ғарбий Европа ва Америка адабиётида повесть маъносидаги Қ. тушунчаси йўқ, насрнинг романдан бошқа барча жанрлари «новелла» термини орқали ифодаланади. Рус ва ўзбек адабиётларида Қ.нинг ҳоз. ва қадимги маънолари ўртасида фарқ бор. Мас, қадимги рус адабиётида ҳар қандай насрий асар повесть (Қ) деб аталган. Ўзбек адабиёти тарихида ривоят усулида наср ёки назмда ёзилган тарихий-афсонавий асарлар қ. деб юритилган. Мас, «Қиссаи Сайфулмулук», «Қисаси Рабғузий» ва б. Ҳоз. маънодаги ўзбек Қ.си рус адабиётидаги «повесть» терминига тўғри келади ва, асосан, роман билан ҳикоя оралиғидаги ўртача ҳажмли насрий жанрни ифодалайди.

Қ., одатда, бир ва бир неча шахслар тақдирига оид турли воқеаларни ўзига асос қилиб олиши билан эпик турнинг ҳикоя, ҳажми ва мазмунининг нисбатан чекланганлиги билан романдан фарқ қилади. қ. ҳаёт мураккабликларини ҳикояга нисбатан кенгроқ, характер ҳамда воқелик кўламини романга қараганда камроқ қамраб олади. Қ.да у ёки бу шахс ҳаётининг маълум бир даври хроникал тарзда баён қилинади. Қ.да лиризм ҳикоя ва романдагидан кучлироқ бўлиши мумкин.

Роман каби Қ.нинг ҳам автобиографик (Ойбек, А.Қаҳҳор, Н.Сафаров), тарихий (Миркарим Осим, Я.Илёсов ва б.), фантастик (Т.Малик, Ҳ.Шайхов, М.Маҳкамов ва б.) турлари бор. Ҳозирда Қ. насрнинг энг фаол жанрларидан бўлиб, унда ёш ёзувчилар ҳам самарали ижод қилмоқдалар.

Ад.: Аброров А., Ўзбек повести, Т., 1973; Тимофеев Л.И., Основм теории литературы, 5-изд., М., 1976; Норматов У., Гўзаллик билан учрашув, Т, 1976.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.