Qissaxonlik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 170-b. — ziyouz.com
Qissaxonlik - afsona, rivoyat, xalq dostonlari va qissalar aytiş va eşitiş an'anasi. Utmişda q. uçun maxsus keça va yiğinlar uyuştirilgan. Ularda xalq dostonlarining qayta işlangan variantlari («Hikoyati Göröğli sulton», «Yusufbek bilan Ahmadbek»), mumtoz adabiyot namunalari asosida tuzilgan hikoyalar («Bahrom va Gulandom», «Layli va Majnun», «Farhod va Şirin»), tarjimalar («Rustami doston», «Qissai Jamşid», «Vomiq bilan Uzro») öqilgan. q. repertuarida «Zarqum», «Muhammad Hanafiya», «Said Battol Ğozi», «Bobo Ravşan» kabi diniy asarlar ham bölgan.
Qissa tuziş va Q. 13—14-a.lardan şakllana boşlagan, 16—17-a.larda jadal rivojlangan, 19-a.ning 2-yarmida favqulodda avj olgan. Bu jarayon, dastlab Qozonda, keyinçalik Orenburg, Toşkent, Xiva, Kogon va b. şaharlarda qissalarning köplab naşr etilişi bilan ham boğliq bölgan.
Q., asosan, şahar, şaharga yaqin yirik qişloq va tuman markazlarida keng rivojlangan bölib, 20-a.ning 30-y. larigaça davom etgan. Q. omma orasida ma'rifat tarqatiş vositalaridan biri, adabiyot va san'at ixlosmandlarining yiğinlari sifatida ötmişda muhim ahamiyat kasb etgan. Hoz., radio, televideniye, matbuot, teatr, kino va b. madaniy-ma'rifiy vositalarning rivoji, keng tarqalganligi bois q. an'anasi ijtimoiy va maişiy hayotdan batamom çiqib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИССАХОНЛИК - афсона, ривоят, халқ достонлари ва қиссалар айтиш ва эшитиш анъанаси. Утмишда қ. учун махсус кеча ва йиғинлар уюштирилган. Уларда халқ достонларининг қайта ишланган вариантлари («Ҳикояти Гўрўғли султон», «Юсуфбек билан Аҳмадбек»), мумтоз адабиёт намуналари асосида тузилган ҳикоялар («Баҳром ва Гуландом», «Лайли ва Мажнун», «Фарҳод ва Ширин»), таржималар («Рустами достон», «Қиссаи Жамшид», «Вомиқ билан Узро») ўқилган. қ. репертуарида «Зарқум», «Муҳаммад Ҳанафия», «Саид Баттол Ғози», «Бобо Равшан» каби диний асарлар ҳам бўлган.
Қисса тузиш ва Қ. 13—14-а.лардан шакллана бошлаган, 16—17-а.ларда жадал ривожланган, 19-а.нинг 2-ярмида фавқулодда авж олган. Бу жараён, дастлаб Қозонда, кейинчалик Оренбург, Тошкент, Хива, Когон ва б. шаҳарларда қиссаларнинг кўплаб нашр этилиши билан ҳам боғлиқ бўлган.
Қ., асосан, шаҳар, шаҳарга яқин йирик қишлоқ ва туман марказларида кенг ривожланган бўлиб, 20-а.нинг 30-й. ларигача давом этган. Қ. омма орасида маърифат тарқатиш воситаларидан бири, адабиёт ва санъат ихлосмандларининг йиғинлари сифатида ўтмишда муҳим аҳамият касб этган. Ҳоз., радио, телевидение, матбуот, театр, кино ва б. маданий-маърифий воситаларнинг ривожи, кенг тарқалганлиги боис қ. анъанаси ижтимоий ва маиший ҳаётдан батамом чиқиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.