Qiyos
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114-b. — ziyouz.com
Qiyos (arab. — taqqoslaş) — şariat manbalaridan biri (Qur'on, sunna, ijmo bilan birga). Q.da dastlabki 2 manba — Qur'on va sunnada beril-magan biror huquqiy masala ulardagi şunga öxşaş masala böyiça berilgan qörsatmaga taqqoslaş yöli bilan şarh etilgan. Mas, araqning şayton işi ekanligi, uruşjanjal, adovat çiqarişi sababidan u Qur'oni karimda man etilgan. Araqdan boşqa mast qiluvçi içimliklar haqida biror narsa aytilmagan. Lekin mujtahid ulamolar mast qiluvçi içimliklarning hammasida ham araq kabi salbiy natijalar bölişini hisobga olib, unga Q. qilganlar va harom deb hukm çiqarganlar. Q. faqihlar huquqini kengaytirib, şariatni turmuşning turli tomonlariga tatbiq etişga imkoniyat bergan. Şu bilan birga Q. islom dinini zamon va taraqqiyot ila yonmayon yurişida asosiy omillardan biri hisoblanadi. Q.ning manba sifatida kiritilişi şariatning huquq tizimi sifatida şakllanişi va ruhoniylar, faqihlarning mavjud munosabatlarni himoya qilişdagi mavqei oşişidan dalolat berar edi. Islom huquqşunosligida hoz. ham Q.ga amal qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЁС (араб. — таққослаш) — шариат манбаларидан бири (Қуръон, сунна, ижмо билан бирга). Қ.да дастлабки 2 манба — Қуръон ва суннада берил-маган бирор ҳуқуқий масала улардаги шунга ўхшаш масала бўйича берилган қўрсатмага таққослаш йўли билан шарҳ этилган. Мас, арақнинг шайтон иши эканлиги, урушжанжал, адоват чиқариши сабабидан у Қуръони каримда ман этилган. Арақдан бошқа маст қилувчи ичимликлар ҳақида бирор нарса айтилмаган. Лекин мужтаҳид уламолар маст қилувчи ичимликларнинг ҳаммасида ҳам арақ каби салбий натижалар бўлишини ҳисобга олиб, унга Қ. қилганлар ва ҳаром деб ҳукм чиқарганлар. Қ. фақиҳлар ҳуқуқини кенгайтириб, шариатни турмушнинг турли томонларига татбиқ этишга имконият берган. Шу билан бирга Қ. ислом динини замон ва тараққиёт ила ёнмаён юришида асосий омиллардан бири ҳисобланади. Қ.нинг манба сифатида киритилиши шариатнинг ҳуқуқ тизими сифатида шаклланиши ва руҳонийлар, фақиҳларнинг мавжуд муносабатларни ҳимоя қилишдаги мавқеи ошишидан далолат берар эди. Ислом ҳуқуқшунослигида ҳоз. ҳам Қ.га амал қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.