Qiyosiy psixologiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 115-b. — ziyouz.com
Qiyosiy psixologiya — psixologiya sohasi. Psixikaning filogenetik (kelib çiqiş), ontogenetik (inson umriga oid) holatlar va ularning şakllarini tadqiq qiladi. Q.p.da hayvonlar psixologiyasi odamlarniki bilan qiyoslanadi, ularning xulq-atvoridagi öxşaşliklar va tafovutlarning sabablari tekşiriladi, harakatlantiruvçi biologik va tabiiy kuçlar, ijtimoiy muhitdagi ta'sir ötkazuvçi vositalar, omillar aniqlanadi. Zoopsixologiya Q.p.ning asosiy bölimi (tarkibiy qismi)dan iborat bölib, u turli guruhlarga, turlarga mansub hayvonlar, jonivorlar psixikasini, ularning xattiharakatlarini örganadi. Etologiya — biologik va psixologik jabhalar qorişmasidan iborat bölib, hayvonlarning xattiharakatidagi tuğma (irsiy) alomatlar, mexanizmlar insonniki bilan umumiy negizga ega ekanligini örganuvçi soha. Q.p. insonda ongning vujudga kelişi bilan boğliq bölgan psixologik muammolarni qamrab oladi. Şuningdek, u inson xattiharakatining biologik, ijtimoiy, turmuşda orttirilgan jabhalarini tadqiq etuvçi psixologiya tarmoği. Insonda mehnat faoliyatining vujudga kelişi va takomillaşuvi, kişilik jamiyatining rivojlanişi, odamlar orasida özaro munosabat vositasi sifatida nutqning paydo bölişi ijtimoiypsixologik omillar, şartşaroitlar turkumini taşkil qiladi. Insonda ongning paydo bölişi, rivojlanişi va özini özi anglaşini aniqlovçi psixologik omillarni hisobga oliş, bola kamoloti töğrisidagi qonuniyatlarga asoslaniş qiyosiy tahlilning mahsulidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЁСИЙ ПСИХОЛОГИЯ — психология соҳаси. Психиканинг филогенетик (келиб чиқиш), онтогенетик (инсон умрига оид) ҳолатлар ва уларнинг шаклларини тадқиқ қилади. Қ.п.да ҳайвонлар психологияси одамларники билан қиёсланади, уларнинг хулқ-атворидаги ўхшашликлар ва тафовутларнинг сабаблари текширилади, ҳаракатлантирувчи биологик ва табиий кучлар, ижтимоий муҳитдаги таъсир ўтказувчи воситалар, омиллар аниқланади. Зоопсихология Қ.п.нинг асосий бўлими (таркибий қисми)дан иборат бўлиб, у турли гуруҳларга, турларга мансуб ҳайвонлар, жониворлар психикасини, уларнинг хаттиҳаракатларини ўрганади. Этология — биологик ва психологик жабҳалар қоришмасидан иборат бўлиб, ҳайвонларнинг хаттиҳаракатидаги туғма (ирсий) аломатлар, механизмлар инсонники билан умумий негизга эга эканлигини ўрганувчи соҳа. Қ.п. инсонда онгнинг вужудга келиши билан боғлиқ бўлган психологик муаммоларни қамраб олади. Шунингдек, у инсон хаттиҳаракатининг биологик, ижтимоий, турмушда орттирилган жабҳаларини тадқиқ этувчи психология тармоғи. Инсонда меҳнат фаолиятининг вужудга келиши ва такомиллашуви, кишилик жамиятининг ривожланиши, одамлар орасида ўзаро муносабат воситаси сифатида нутқнинг пайдо бўлиши ижтимоийпсихологик омиллар, шартшароитлар туркумини ташкил қилади. Инсонда онгнинг пайдо бўлиши, ривожланиши ва ўзини ўзи англашини аниқловчи психологик омилларни ҳисобга олиш, бола камолоти тўғрисидаги қонуниятларга асосланиш қиёсий таҳлилнинг маҳсулидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.