Qizil
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123-b. — ziyouz.com
Qizil (1918 yil gaça — Belotsarsk, 1926 yil gaça — XemBelder) — RFdagi şahar, Tiva Respublikasi poytaxti (1991 yildan). Tuva soyligining şarqiy qismida, Katta Yenisey va Kiçik Yenisey daryolarining quyiliş joyida. Usa traktining oxirgi punkti. Aholisi 104,1 mingkişi (2002). Q. 1914 yilda vujudga kelgan. 1921—44 yillarda Tuva Xalq Respublikasi poytaxti. 1944 yilda Tuva (Tiva) Xalq Respublikasi bilan birga SSSR tarkibiga kirgan. 1944 yilgaça şaharda faqat mayda sanoat korxonalari bor edi. Quriliş detallari, tikuvçilik ktlari; avtomobil maxsus jihozlari, kön, ğişt, taxta tiliş, pivo va sut zdlari, mebel fkasi işlab turibdi. Q. yonida toşkömir qazib olinadi. Til, adabiyot va tarix ilmiy tekşiriş instituti, pedagogika inti, musiqali drama teatri, ölkaşunoslik muzeyi mavjud. Q.da Osiyoning geografik markazi joylaşgan bölib, bu nuqtaga obelisk örnatilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛ (1918 йил гача — Белоцарск, 1926 йил гача — ХемБелдер) — РФдаги шаҳар, Тива Республикаси пойтахти (1991 йилдан). Тува сойлигининг шарқий қисмида, Катта Енисей ва Кичик Енисей дарёларининг қуйилиш жойида. Уса трактининг охирги пункти. Аҳолиси 104,1 мингкиши (2002). Қ. 1914 йилда вужудга келган. 1921—44 йилларда Тува Халқ Республикаси пойтахти. 1944 йилда Тува (Тива) Халқ Республикаси билан бирга СССР таркибига кирган. 1944 йилгача шаҳарда фақат майда саноат корхоналари бор эди. Қурилиш деталлари, тикувчилик ктлари; автомобиль махсус жиҳозлари, кўн, ғишт, тахта тилиш, пиво ва сут здлари, мебель фкаси ишлаб турибди. Қ. ёнида тошкўмир қазиб олинади. Тил, адабиёт ва тарих илмий текшириш институти, педагогика инти, мусиқали драма театри, ўлкашунослик музейи мавжуд. Қ.да Осиёнинг географик маркази жойлашган бўлиб, бу нуқтага обелиск ўрнатилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.