Qizil
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123-b. — ziyouz.com
Qizil — qizildoşlarga mansub daraxt va butalar turkumi, mevali va manzarali, dorivor ösimlik. Şim. yarim şar mamlakatlarida 4 turi tarqalgan. 250 yilgaça yaşaydi. Ğarbiy Ukraina, Moldaviya va Kavkaz örmonlarida oçiq qiyaliklarda va töqayzorlarda, Özbekistonning toğli hududlarida bir turi — erkak yoki oddiy Q. ösadi. Daraxtining böyi 9 m (butasi 4—5 m), pöstloği kulrang, sur yoki jigarrang. Barglari uzun, gullari mayda, sariq, ikki jinsli, barglari yozilgunça (martapr.) gullaydi. Asalarilar yordamida çanglanadi. Sent.da pişadi. Mevasi qizil, etli, çözinçoqroq, danakli. Tarkibida oşlovçi moddalar bor. Mevasi xomligiça ovqatga işlatiladi, kompot, murabbo, marmelad va boşqalar turli konditer mahsulotlari tayyorlanadi. Yoğoçidan turli yoğoç buyumlari tayyorlaşda foydalaniladi. Toğ qiyaliklarini özlaştiriş uçun ekiladi. Yaxşi asal beruvçi ösimlik.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛ — қизилдошларга мансуб дарахт ва буталар туркуми, мевали ва манзарали, доривор ўсимлик. Шим. ярим шар мамлакатларида 4 тури тарқалган. 250 йилгача яшайди. Ғарбий Украина, Молдавия ва Кавказ ўрмонларида очиқ қияликларда ва тўқайзорларда, Ўзбекистоннинг тоғли ҳудудларида бир тури — эркак ёки оддий Қ. ўсади. Дарахтининг бўйи 9 м (бутаси 4—5 м), пўстлоғи кулранг, сур ёки жигарранг. Барглари узун, гуллари майда, сариқ, икки жинсли, барглари ёзилгунча (мартапр.) гуллайди. Асаларилар ёрдамида чангланади. Сент.да пишади. Меваси қизил, этли, чўзинчоқроқ, данакли. Таркибида ошловчи моддалар бор. Меваси хомлигича овқатга ишлатилади, компот, мураббо, мармелад ва бошқалар турли кондитер маҳсулотлари тайёрланади. Ёғочидан турли ёғоч буюмлари тайёрлашда фойдаланилади. Тоғ қияликларини ўзлаштириш учун экилади. Яхши асал берувчи ўсимлик.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.