Qizil armiya

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123–124-b. — ziyouz.com

Qizil armiya — sovet hokimiyati harbiy kuçlarining 1918—46 yillardagi rasmiy nomi. Dastlab Rossiya IşçiDehqon qizil armiyasi deb nomlangan. 1918 yil fev.da taşkil topgan. Rossiyadagi fuqarolar uruşi davrida Q.a.ning soni keskin ravişda ortib, 1918 yil oxirida 3 mln. 1920 yil kuzida 5,5 mln. kişiga yetgan. Keyinçalik qizil askarlarning miqdori ança kamaytirilsa ham u dunyodagi eng katta armiyalardan biri sifatida öz mavqeini saqlab qolgan. Ikkinçi jahon uruşi davrida faşizmga qarşi kuraşda Q.a. asosiy rol öynagan. 1946 yilda u sovet armiyasiga aylantirilgan.

Q.a. Turkiston mintaqasida şörolar hokimiyatini zöravonlik bilan örnatiş va saqlab qolişda «faollik» körsatgan. Q.a.ning Xivaga qilgan hujumi va Buxoro bosqini natijasida mintaqa töla ravişda sovetlaştirilgan. Turkistonda sovet rejimiga qarşi qurolli harakat iştirokçilari Q.a. otryadlariga qarşi mardonavor kuraşsalarda, 1935 yilda ular butunlay mağlubiyatga uçraşgan.

Ad.: Turkestan v naçale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҚИЗИЛ АРМИЯ — совет ҳокимияти ҳарбий кучларининг 1918—46 йиллардаги расмий номи. Дастлаб Россия ИшчиДеҳқон қизил армияси деб номланган. 1918 йил фев.да ташкил топган. Россиядаги фуқаролар уруши даврида Қ.а.нинг сони кескин равишда ортиб, 1918 йил охирида 3 млн. 1920 йил кузида 5,5 млн. кишига етган. Кейинчалик қизил аскарларнинг миқдори анча камайтирилса ҳам у дунёдаги энг катта армиялардан бири сифатида ўз мавқеини сақлаб қолган. Иккинчи жаҳон уруши даврида фашизмга қарши курашда Қ.а. асосий роль ўйнаган. 1946 йилда у совет армиясига айлантирилган.

Қ.а. Туркистон минтақасида шўролар ҳокимиятини зўравонлик билан ўрнатиш ва сақлаб қолишда «фаоллик» кўрсатган. Қ.а.нинг Хивага қилган ҳужуми ва Бухоро босқини натижасида минтақа тўла равишда советлаштирилган. Туркистонда совет режимига қарши қуролли ҳаракат иштирокчилари Қ.а. отрядларига қарши мардонавор курашсаларда, 1935 йилда улар бутунлай мағлубиятга учрашган.

Ад.: Туркестан в начале XX века: к истории истоков национальной независимости, Т., 2000.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.