Qizil yotqiziqlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 125-b. — ziyouz.com
Qizil yotqiziqlar — gil, alevrolit, kumtoş, konglomerat, ohaktoş va gipslardan tarkib topgan qizil rangli çökindi toğ jinslari majmuasi. Q.yo.ning quruq iqlim şaroitida hosil bölganligini rangining qizilligi, karbonatliligi va gipslanganligi körsatadi. Q.yo. qumli va şağalli gorizontlardagi yer osti suvlari ta'sirida özgargan r-nlarda temir va boşqalar elementlar qayta taqsimlanişi natijasida bu yotqiziqlarda yaşil gleylangan gorizontlar paydo böladi. Epigenetik gleylaniş natijasida ba'zan Q.yo. olabula rangliga aylanadi. Köpinça toğ oldi allyuvial tekisliklarida, toğ oraliği botiğida, daryo özani, qayiri va deltasida hamda köllarda uçraydi. Q.yo.ning şakllanişi butun geologik davr mobaynida — tokembriydan neogengaça (köproq kembriy, devon, perm, trias, bör, paleogenneogen) sodir bölgan. Q.yo. bilan mis, uran, vanadiy, flyuorit, selestin, gips, neft va tuz konlari boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛ ЁТҚИЗИҚЛАР — гил, алевролит, кумтош, конгломерат, оҳактош ва гипслардан таркиб топган қизил рангли чўкинди тоғ жинслари мажмуаси. Қ.ё.нинг қуруқ иқлим шароитида ҳосил бўлганлигини рангининг қизиллиги, карбонатлилиги ва гипсланганлиги кўрсатади. Қ.ё. қумли ва шағалли горизонтлардаги ер ости сувлари таъсирида ўзгарган р-нларда темир ва бошқалар элементлар қайта тақсимланиши натижасида бу ётқизиқларда яшил глейланган горизонтлар пайдо бўлади. Эпигенетик глейланиш натижасида баъзан Қ.ё. олабула ранглига айланади. Кўпинча тоғ олди аллювиал текисликларида, тоғ оралиғи ботиғида, дарё ўзани, қайири ва дельтасида ҳамда кўлларда учрайди. Қ.ё.нинг шаклланиши бутун геологик давр мобайнида — токембрийдан неогенгача (кўпроқ кембрий, девон, пермь, триас, бўр, палеогеннеоген) содир бўлган. Қ.ё. билан мис, уран, ванадий, флюорит, целестин, гипс, нефть ва туз конлари боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.