Qizilboşlilar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 129-b. — ziyouz.com
Qizilboşlilar QIZILBOŞLILAR, Qizilboşlar — Erondagi köçmançi turk qabilalari birlaşmasi. Safaviylar davlatida şoh Ismoil I ning asosiy harbiy kuçi. Q. Kiçik Osiyo, Suriya va Ozarbayjonda ham bölgan. Ular 12 şia imomi şarafiga 12 qizil yöllik matodan salla örab yurişgan. Q şialikdagi safaviya tariqatining asosiy harbiy tayançi bölib, safaviya şayxlari boşçiligida qöşni, musulmon bölmagan mamlakatlarga (Gruziya, Trapezund imperiyasi va boşqalar) hujumlar qilib turişgan. 1502 yil ular Ismoil 1 Safaviy rahbarligida Oq qöyunlilar davlatini tormor qilib, Ismoilni şoh deb e'lon qilişgan. Safaviylar davlatida Q qisqa vaqt davlatni boşqarganlar. Saroy amaldorlari, viloyat noiblari va harbiy boşliqlar Q. zodagonlaridan tayinlangan, yirikyirik yerlar Q.ga qaragan. Şoh Abbos I ötkazgan harbiy islohotlar (16-asr oxirida muntazam qöşin tuzilgan) dan söng Q.ning siyosiy mavqei pasaygan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛБОШЛИЛАР, Қизилбошлар — Эрондаги кўчманчи турк қабилалари бирлашмаси. Сафавийлар давлатида шоҳ Исмоил I нинг асосий ҳарбий кучи. Қ. Кичик Осиё, Сурия ва Озарбайжонда ҳам бўлган. Улар 12 шиа имоми шарафига 12 қизил йўллик матодан салла ўраб юришган. Қ шиаликдаги сафавия тариқатининг асосий ҳарбий таянчи бўлиб, сафавия шайхлари бошчилигида қўшни, мусулмон бўлмаган мамлакатларга (Грузия, Трапезунд империяси ва бошқалар) ҳужумлар қилиб туришган. 1502 йил улар Исмоил 1 Сафавий раҳбарлигида Оқ қўюнлилар давлатини тормор қилиб, Исмоилни шоҳ деб эълон қилишган. Сафавийлар давлатида Қ қисқа вақт давлатни бошқарганлар. Сарой амалдорлари, вилоят ноиблари ва ҳарбий бошлиқлар Қ. зодагонларидан тайинланган, йирикйирик ерлар Қ.га қараган. Шоҳ Аббос I ўтказган ҳарбий ислоҳотлар (16-аср охирида мунтазам қўшин тузилган) дан сўнг Қ.нинг сиёсий мавқеи пасайган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.