Qizilça
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134–135-b. — ziyouz.com
Qizilça — ötkir virusli kasallik; yuqori nafas yöllari, köz va burun şilliq qavatlarining yalliğlanişi, teriga turli toşmalar toşişi va limfa bezlarining kattalaşişi bilan keçadi. Dastlab Q.ni qizamiqdan farq qilişmagan, 1881 yildan u alohida kasallik deb hisoblana boşlandi. Q.ni ruboviruslar oilasiga mansub r-nKvirusi qözğatadi. Havotomçi yöli orqali yuqadi. Ayniqsa, homiladorlikning dastlabki davrlarida yuqişi xavfli hisoblanadi. Bemor yötalganda, aksirganda, gaplaşganda balğami, sölagi tarkibidagi virus havoga tuşadi, söngra soğlom odamning nafas yöllari orqali uning organizmiga kiradi. Q. barça yoşdagi kişilarda, asosan, bolalarda uçraydi. Kasallikning inkubatsion (yaşirin) davri 14—21 kun. Bolalarda kasallik asosan yengil keçadi. Gavda harorati bir oz kötariladi, qizamiqdagiga öxşaş toşma toşadi, kattaroq yoşdagi bolalarda böyin va quloq sohasidagi limfa bezlari kattalaşadi, böğimlar oğrişi mumkin. Ba'zan ensefalit va trombotsitopeniya rivojlanadi. Köpinça Q. klinik alomatlarsiz keçadi, lekin bunda atrofdagilarga yuqiş xavfi saqlanib qoladi. Virus homilador ayolga yuqqanida — tuğiladigan bola tuğma yurak porogi, kör, kar, mittiboş, aqli zaif holda tuğilişi mumkin — bu xastaliklar majmui «tuğma qizilça sindromi» deb nomlanadi, ular tuğma nogiron hisoblanadi.
Bemorni vraç uyda davolaydi. Bolaga tinç va osoyişta şaroit yaratiş, yengil hazm böladigan ovqatlar beriş tavsiya etiladi.
Oddini oliş uçun bola 12—15 oyligida (1bor), keyin 6 yoşida (2bor) Q.ga qarşi vaksina bilan emlanadi. Eng muhimi kasallangan bolani soğlom bolalardan öz vaqtida ajratib qöyiş zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛЧА — ўткир вирусли касаллик; юқори нафас йўллари, кўз ва бурун шиллиқ қаватларининг яллиғланиши, терига турли тошмалар тошиши ва лимфа безларининг катталашиши билан кечади. Дастлаб Қ.ни қизамиқдан фарқ қилишмаган, 1881 йилдан у алоҳида касаллик деб ҳисоблана бошланди. Қ.ни рубовируслар оиласига мансуб р-нКвируси қўзғатади. Ҳавотомчи йўли орқали юқади. Айниқса, ҳомиладорликнинг дастлабки даврларида юқиши хавфли ҳисобланади. Бемор йўталганда, аксирганда, гаплашганда балғами, сўлаги таркибидаги вирус ҳавога тушади, сўнгра соғлом одамнинг нафас йўллари орқали унинг организмига киради. Қ. барча ёшдаги кишиларда, асосан, болаларда учрайди. Касалликнинг инкубацион (яширин) даври 14—21 кун. Болаларда касаллик асосан енгил кечади. Гавда ҳарорати бир оз кўтарилади, қизамиқдагига ўхшаш тошма тошади, каттароқ ёшдаги болаларда бўйин ва қулоқ соҳасидаги лимфа безлари катталашади, бўғимлар оғриши мумкин. Баъзан энцефалит ва тромбоцитопения ривожланади. Кўпинча Қ. клиник аломатларсиз кечади, лекин бунда атрофдагиларга юқиш хавфи сақланиб қолади. Вирус ҳомиладор аёлга юққанида — туғиладиган бола туғма юрак пороги, кўр, кар, миттибош, ақли заиф ҳолда туғилиши мумкин — бу хасталиклар мажмуи «туғма қизилча синдроми» деб номланади, улар туғма ногирон ҳисобланади.
Беморни врач уйда даволайди. Болага тинч ва осойишта шароит яратиш, енгил ҳазм бўладиган овқатлар бериш тавсия этилади.
Оддини олиш учун бола 12—15 ойлигида (1бор), кейин 6 ёшида (2бор) Қ.га қарши вакцина билан эмланади. Энг муҳими касалланган болани соғлом болалардан ўз вақтида ажратиб қўйиш зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.