Qizilçöl qoramol zoti
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135-b. — ziyouz.com
Qizilçöl qoramol zoti — suti uçun boqiladigan zot. 18-asr oxirlarida Ukrainaning Zaporojye viloyatida kulrang çöl qoramollarini qizil ostfrisland, anglen, şortgorn, nemis qizil qoramol zoti va vilstermaş zotlari bilan uzoq yillar çatiştirib çiqarilgan. 1941 yilgaça nemis qizil mollari nomi bilan yuritilgan. Q.q.z.ning tana tuzilişi mustahkam, böyi örtaça balandlikda, tusi qizil (köpçiligining boşi va tanasida oq qaşqasi bor). Sigirlarining vazni 450500 kg, buqalariniki 800900 kg, buzoqlari 30—35 kg tuğiladi, 6 oylik bölganda 160—190 kg. Sigirlari örtaça 3000—4000 kg, sersutlari 10—12 ming kg gaça sut beradi, yoğliligi 3,7—3,9%. Göşt mahsuldorligi qoniqarli. Novvoslarining örtaça kundalik vazn ösişi 800—900 g, söyim çiqimi 55—57%. Jahondagi köpgina mintaqalar va mamlakatlarda tarqalgan va ularning hududiy xillari, buqa tizimlari va sigirlar oilalari yaratilgan, seleksiya işlarida samarali foydalanilmoqda.
Özbekistonga 1882 yilda olib kelingan va Toşkent viloyatidagi «Qoplonbek» xöjaligida urçitilgan, respublikaning iklim şaroitiga moslaşgan podalar guruhlari şakllantirilgan. Naslçilik zdlari va naslçilik xöjaliklarida zot xususiyatlari takomillaştirilmoqda. Buxoro, Xorazm, Navoiy, Qaşqadaryo, Surxondaryo, Qoraqalpoğiston hamda Jizzax va Sirdaryo viloyatlarining çöl hududlarida, Turkmanistonda boqiladi; Özbekistonda r-nlaştirilgan zotlar orasida salmoği böyiça 2-örinni egallaydi.
Ad.: Nosirov U., Qoramolçilik, T., 2001.
Ubaydulla Nosirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛЧЎЛ ҚОРАМОЛ ЗОТИ — сути учун боқиладиган зот. 18-аср охирларида Украинанинг Запорожье вилоятида кулранг чўл қорамолларини қизил остфрисланд, англень, шортгорн, немис қизил қорамол зоти ва вилстермаш зотлари билан узоқ йиллар чатиштириб чиқарилган. 1941 йилгача немис қизил моллари номи билан юритилган. Қ.қ.з.нинг тана тузилиши мустаҳкам, бўйи ўртача баландликда, туси қизил (кўпчилигининг боши ва танасида оқ қашқаси бор). Сигирларининг вазни 450500 кг, буқалариники 800900 кг, бузоқлари 30—35 кг туғилади, 6 ойлик бўлганда 160—190 кг. Сигирлари ўртача 3000—4000 кг, серсутлари 10—12 минг кг гача сут беради, ёғлилиги 3,7—3,9%. Гўшт маҳсулдорлиги қониқарли. Новвосларининг ўртача кундалик вазн ўсиши 800—900 г, сўйим чиқими 55—57%. Жаҳондаги кўпгина минтақалар ва мамлакатларда тарқалган ва уларнинг ҳудудий хиллари, буқа тизимлари ва сигирлар оилалари яратилган, селекция ишларида самарали фойдаланилмоқда.
Ўзбекистонга 1882 йилда олиб келинган ва Тошкент вилоятидаги «Қоплонбек» хўжалигида урчитилган, республиканинг иклим шароитига мослашган подалар гуруҳлари шакллантирилган. Наслчилик здлари ва наслчилик хўжаликларида зот хусусиятлари такомиллаштирилмоқда. Бухоро, Хоразм, Навоий, Қашқадарё, Сурхондарё, Қорақалпоғистон ҳамда Жиззах ва Сирдарё вилоятларининг чўл ҳудудларида, Туркманистонда боқилади; Ўзбекистонда р-нлаштирилган зотлар орасида салмоғи бўйича 2-ўринни эгаллайди.
Ад.: Носиров У., Қорамолчилик, Т., 2001.
Убайдулла Носиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.