Qizilqum qöriqxonasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141-b. — ziyouz.com
Qizilqum qöriqxonasi — uxoro viloyatida Amudaryoning örta oqimida, daryoning ikkala sohilida joylaşgan. Turkmaniston bilan çegaradoş. Mayd. 10311 ga, şu jumladan, örmon bilan qoplangan maydon 5338 ga, 800 ga maydoni qumli çöl, 1883 ga töqayzor. Daryo sohillari böylab şim ğarbdan jan.şarqqa 30 km ga, şarkdan ğarbga 3 km ga çözilgan. Vazifasi qöriqxona hududidagi ösimlik va hayvonot olamini örganiş, ilmiy tekşiriş işlarini olib boriş va boşqalar Qöriqxona töqayzor va qumli çöllardan taşkil topgan. Iklimi keskin kontinental, havoning quruqligi, haroratning özgarib turişi, yoğingarçilik miqdorining kamligi bilan ajralib turadi. Yoğinlarning asosiy qismi (85— 87%) qiş va bahorda yoğadi. Maksimal harorat yozda 41—44°, qişda 20—21°. Tuproqlari qumli, taqirsimon, allyuvial ötloqi, ötloqibotqoqi tiplardan iborat. Qöriqxona hududida ösimliklarning 15 turi: turanği, qamiş, qizilmiya, jiyda, saksovul, qandim, çerkez, efemerlar, Özbekiston Qizil kitobiga kiritilgan Bobrov astragali, Korolkov şiraçi, qizilqum kovragi ösadi. Qöriqxona hayvonot dunyosi boy va xilmaxil. Umurtqali hayvonlarning 359, suv havzalarida baliqlarning 27, suvda hamda quruqlikda yaşovçilarning 2, sudralib yuruvçilarning 28, quşlarning 267 va sut emizuvçilarning 35 turi bor. Buxoro buğusi (xongul), jayran, barxan muşugi, burgut (Özbekiston Qizil kitobiga kiritilgan), çiyaböri, yovvoyi çöçqa (tönğiz), çöl muşugi, tulki, amudaryo tustovuği, kabutar, qora qarğa, jan. va töqay bulbullari uçraydi. Buxoro buğusi alohida muhofaza qilinadi.
Qöriqxonada uning hayvonot va ösimliklar dunyosini saqlaş, köpaytiriş, örganiş böyiça ilmiy va amaliy ahamiyatga ega bölgan tadqiqot işlari olib boriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚИЗИЛҚУМ ҚЎРИҚХОНАСИ — ухоро вилоятида Амударёнинг ўрта оқимида, дарёнинг иккала соҳилида жойлашган. Туркманистон билан чегарадош. Майд. 10311 га, шу жумладан, ўрмон билан қопланган майдон 5338 га, 800 га майдони қумли чўл, 1883 га тўқайзор. Дарё соҳиллари бўйлаб шим ғарбдан жан.шарққа 30 км га, шаркдан ғарбга 3 км га чўзилган. Вазифаси қўриқхона ҳудудидаги ўсимлик ва ҳайвонот оламини ўрганиш, илмий текшириш ишларини олиб бориш ва бошқалар Қўриқхона тўқайзор ва қумли чўллардан ташкил топган. Иклими кескин континентал, ҳавонинг қуруқлиги, ҳароратнинг ўзгариб туриши, ёғингарчилик миқдорининг камлиги билан ажралиб туради. Ёғинларнинг асосий қисми (85— 87%) қиш ва баҳорда ёғади. Максимал ҳарорат ёзда 41—44°, қишда 20—21°. Тупроқлари қумли, тақирсимон, аллювиал ўтлоқи, ўтлоқиботқоқи типлардан иборат. Қўриқхона ҳудудида ўсимликларнинг 15 тури: туранғи, қамиш, қизилмия, жийда, саксовул, қандим, черкез, эфемерлар, Ўзбекистон Қизил китобига киритилган Бобров астрагали, Корольков ширачи, қизилқум ковраги ўсади. Қўриқхона ҳайвонот дунёси бой ва хилмахил. Умуртқали ҳайвонларнинг 359, сув ҳавзаларида балиқларнинг 27, сувда ҳамда қуруқликда яшовчиларнинг 2, судралиб юрувчиларнинг 28, қушларнинг 267 ва сут эмизувчиларнинг 35 тури бор. Бухоро буғуси (хонгул), жайран, бархан мушуги, бургут (Ўзбекистон Қизил китобига киритилган), чиябўри, ёввойи чўчқа (тўнғиз), чўл мушуги, тулки, амударё тустовуғи, кабутар, қора қарға, жан. ва тўқай булбуллари учрайди. Бухоро буғуси алоҳида муҳофаза қилинади.
Қўриқхонада унинг ҳайвонот ва ўсимликлар дунёсини сақлаш, кўпайтириш, ўрганиш бўйича илмий ва амалий аҳамиятга эга бўлган тадқиқот ишлари олиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.