Qoçoqlar va köçirilgan şaxslar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324-b. — ziyouz.com
Qoçoqlar va köçirilgan şaxslar — biron-bir ijtimoiy holat (mas, uruş, milliy ozodlik harakati) oqibatida özining doimiy yaşaş joyini taşlab çiqişga majbur bölgan şaxslar. «Qoçoqlar» atamasi xalqaro huquqda 1-marta 1914—18 y.lardagi 1-jahon uruşidan keyin paydo bölib, uruş davrida duşman bosib olişi xavfi bölgan yoki egallab olgan hududlarni taşlab çiqqan, yo bölmasa bu hududlardan harbiy, fuqaroviy hukumat farmoyişi asosida jöna-tib yuborilgan şaxslarni anglatiş uçun işlatilgan. 1939—45 y.lardagi 2-jahon uruşi davrida gitlerçilar tomonidan bosib olingan hududlardan turli işlarda foydalaniş uçun millionlab kişilarning boşqa mamlakatlarga majburlab olib ketilişi natijasida köçirilgan şaxslar deb atalgan odamlar toifasi vujudga keldi. Uruşdan keyin Q. va k. ş. muammosi keskin bölib qoldi, çunki ularni tezlik bilan vataniga qaytariş kerak edi. Ötgan asrning 50 — 70- y.larida Afrikada ham qoçoqlar bilan boğliq masalalar kelib çiqdi. Isroilning arab mamlakatlariga qarşi agressiyasi (1948—49, 1956, 1967 y.lardagi uruşlar) tufayli paydo bölgan falastinlik qoçoqlar masalasi ğoyat keskin tus olib, Yaqin Şarqdagi vaziyatni bir neça bor çigallaştirdi. Q. va k.ş. muammolari manfaatdor davlatlar örtasida maxsus bitimlar tuziş yoki xalqaro hamkorlik natijasida hal etiladi. Qoçoqlar masalalari bilan Xalqaro Qizil Xoç va Qizil Yarim oy harakati, BMT doirasida — Qoçoqlar işlari böyiça Oliy komissar şuğullanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОЧОҚЛАР ВА КЎЧИРИЛГАН ШАХСЛАР — бирон-бир ижтимоий ҳолат (мас, уруш, миллий озодлик ҳаракати) оқибатида ўзининг доимий яшаш жойини ташлаб чиқишга мажбур бўлган шахслар. «Қочоқлар» атамаси халқаро ҳуқуқда 1-марта 1914—18 й.лардаги 1-жаҳон урушидан кейин пайдо бўлиб, уруш даврида душман босиб олиши хавфи бўлган ёки эгаллаб олган ҳудудларни ташлаб чиққан, ё бўлмаса бу ҳудудлардан ҳарбий, фуқаровий ҳукумат фармойиши асосида жўна-тиб юборилган шахсларни англатиш учун ишлатилган. 1939—45 й.лардаги 2-жаҳон уруши даврида гитлерчилар томонидан босиб олинган ҳудудлардан турли ишларда фойдаланиш учун миллионлаб кишиларнинг бошқа мамлакатларга мажбурлаб олиб кетилиши натижасида кўчирилган шахслар деб аталган одамлар тоифаси вужудга келди. Урушдан кейин Қ. ва к. ш. муаммоси кескин бўлиб қолди, чунки уларни тезлик билан ватанига қайтариш керак эди. Ўтган асрнинг 50 — 70- й.ларида Африкада ҳам қочоқлар билан боғлиқ масалалар келиб чиқди. Исроилнинг араб мамлакатларига қарши агрессияси (1948—49, 1956, 1967 й.лардаги урушлар) туфайли пайдо бўлган фаластинлик қочоқлар масаласи ғоят кескин тус олиб, Яқин Шарқдаги вазиятни бир неча бор чигаллаштирди. Қ. ва к.ш. муаммолари манфаатдор давлатлар ўртасида махсус битимлар тузиш ёки халқаро ҳамкорлик натижасида ҳал этилади. Қочоқлар масалалари билан Халқаро Қизил Хоч ва Қизил Ярим ой ҳаракати, БМТ доирасида — Қочоқлар ишлари бўйича Олий комиссар шуғулланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.