Qöçqorota
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 449–450-b. — ziyouz.com
Qöçqorota QÖÇQOROTA, Qöçqor mozor — Örta Osiyoda keng tarqalgan ziyoratgoh, qadamjolar nomi. Ibtidoiy va antik davrlarga oid ba'zi urf-odatlar musulmon dini qabul qilingandan söng ham asrlar davomida saqlanib qolgan. Mas, islomdan avval Örta Osiyo xalqlarida, jumladan, Suğdiyonada qur-bonlikka tuya, ot va qöy söyilgan. Bu xil odatlar, jumladan, qöyni qur-bonlikka söyiş zarduştiylar orasida ham keng tarqalgan. Qöy, qöçqor Farna xudosining (muqaddas quyoş yoğdusi sohibi) ramzi hisoblangan; uni turli marosimlarga atab qurbonlikka söyganlar. Qöçqorni qurbonlikka söyiş islomda ham bor.
Yerli xalq qöçqorning himoya va turli ofatlarni qaytaruvçi kuçiga işongan. Farğona vodiysida va Özbekistonning bir qança boşqa tumanlarida «Qöçqorota», «Qöçqor mozor» deb nomlangan mozorlar mavjud bölgan. Odamlar bu mozorlarga ziyo-ratga kelib, qöçqor söyib qurbonliklar qilganlar. Uyning darvoza kesakisiga (tepa kesakisining örtasiga yoki ikki yon kesakisiga) qöçqor şoxlarini qoqib qöyiş odati ayrim şahar va qişloqlarda hozirgaça saqlanib qolgan. Xalq e'tiqodiga köra, şoxlar hovlini va hovli egalarini yomon közdan va turli ofatlardan saqlar ekan.
Ötmişda Toşkentdagi Şayxontohur mozori darvozasi oldida muqad-das keksa qayrağoç bölgan. Uning şoxlariga qöçqor, takalarning şoxlari va lattaputtalar osib qöyilgan. rivoyatlarga köra, Q.ning ruhi şu daraxtga jo bölgan ekan. Ziyoratçilar qayrağoç yonidagi kiçik çiroğxonada qurbonlik şamini yoqişgan.
Ad.: Şoniyozov K., Qanğ davlati va qanğlilar, T., 1990.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎЧҚОРОТА, Қўчқор мозор — Ўрта Осиёда кенг тарқалган зиёратгоҳ, қадамжолар номи. Ибтидоий ва антик даврларга оид баъзи урф-одатлар мусулмон дини қабул қилингандан сўнг ҳам асрлар давомида сақланиб қолган. Мас, исломдан аввал Ўрта Осиё халқларида, жумладан, Суғдиёнада қур-бонликка туя, от ва қўй сўйилган. Бу хил одатлар, жумладан, қўйни қур-бонликка сўйиш зардуштийлар орасида ҳам кенг тарқалган. Қўй, қўчқор Фарна худосининг (муқаддас қуёш ёғдуси соҳиби) рамзи ҳисобланган; уни турли маросимларга атаб қурбонликка сўйганлар. Қўчқорни қурбонликка сўйиш исломда ҳам бор.
Ерли халқ қўчқорнинг ҳимоя ва турли офатларни қайтарувчи кучига ишонган. Фарғона водийсида ва Ўзбекистоннинг бир қанча бошқа туманларида «Қўчқорота», «Қўчқор мозор» деб номланган мозорлар мавжуд бўлган. Одамлар бу мозорларга зиё-ратга келиб, қўчқор сўйиб қурбонликлар қилганлар. Уйнинг дарвоза кесакисига (тепа кесакисининг ўртасига ёки икки ён кесакисига) қўчқор шохларини қоқиб қўйиш одати айрим шаҳар ва қишлоқларда ҳозиргача сақланиб қолган. Халқ эътиқодига кўра, шохлар ҳовлини ва ҳовли эгаларини ёмон кўздан ва турли офатлардан сақлар экан.
Ўтмишда Тошкентдаги Шайхонтоҳур мозори дарвозаси олдида муқад-дас кекса қайрағоч бўлган. Унинг шохларига қўчқор, такаларнинг шохлари ва латтапутталар осиб қўйилган. ривоятларга кўра, Қ.нинг руҳи шу дарахтга жо бўлган экан. Зиёратчилар қайрағоч ёнидаги кичик чироғхонада қурбонлик шамини ёқишган.
Ад.: Шониёзов К., Қанғ давлати ва қанғлилар, Т., 1990.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.