Qöl
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 428-b. — ziyouz.com
Qöl QÖL, ğöl (turkiyça — markaz, örta) — 1) Çingizxonning ming kişidan iborat şaxsiy xos qöriqçisi; 2) Temuriylar qöşinida aksariyat oliy boş qömondon tomonidan boşqariladigan, qöşinning asosiy jangovar bayroqlari olib yuriladigan markaziy qism. Tarixiy manbalarda ta'kidlani-şiça, Sohibqironning 12 ming kişilik qöşini Q.i amir ulumaro tomonidan boşqarilgan. Laşkar soni bir neça 10 mingdan ziyod bölgan paytlarda Q. 40 böluk (polk) larga taqsimlangan va bevosita Amir Gemurning kömondonligida bölgan. Uşbu böluklar tajribali va saralangan jangçilardan taşkil qilingan; 12 böluki safning 1qatorida, qolgan 28 böluki esa 2- va 3qatorlarda joylaşgan. Qdan istalgan paytda boşqa qöşin qismlariga madad berilgan. Eski özbek adabiy tili obidalarida, xususan, Alişer Navoiy, Bobur asarlarida qöşinning «markazi» tuşunçasi ğöl qatori arabça — qalb, arabça-forsça — qalbgoh isti-lohlari bilan ifodalangan.
Hamidulla Dadaboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎЛ, ғўл (туркийча — марказ, ўрта) — 1) Чингизхоннинг минг кишидан иборат шахсий хос қўриқчиси; 2) Темурийлар қўшинида аксарият олий бош қўмондон томонидан бошқариладиган, қўшиннинг асосий жанговар байроқлари олиб юриладиган марказий қисм. Тарихий манбаларда таъкидлани-шича, Соҳибқироннинг 12 минг кишилик қўшини Қ.и амир улумаро томонидан бошқарилган. Лашкар сони бир неча 10 мингдан зиёд бўлган пайтларда Қ. 40 бўлук (полк) ларга тақсимланган ва бевосита Амир Гемурнинг кўмондонлигида бўлган. Ушбу бўлуклар тажрибали ва сараланган жангчилардан ташкил қилинган; 12 бўлуки сафнинг 1қаторида, қолган 28 бўлуки эса 2- ва 3қаторларда жойлашган. Қдан исталган пайтда бошқа қўшин қисмларига мадад берилган. Эски ўзбек адабий тили обидаларида, хусусан, Алишер Навоий, Бобур асарларида қўшиннинг «маркази» тушунчаси ғўл қатори арабча — қалб, арабча-форсча — қалбгоҳ исти-лоҳлари билан ифодаланган.
Ҳамидулла Дадабоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.