Qon ivişi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227-b. — ziyouz.com
Qon ivişi — suyuq qonning yumşoq quyqum (laxta)ga aylanişi; odam va hayvon organizmining qon yöqotişga qarşi fiziologik himoya reaksiyasi. Qon tomir zararlanib, qon oqqanda qon plazmasida erigan fibrinogen oqsilning erimaydigan fibrin holiga aylanişi va bu tolalar qonning şaklli elementlari (trom-botsitlar) bilan öralaşib quyqum hosil bölişi natijasida vujudga keladi va u tomirning şikastlangan joyini tösib qöyadi.
Q.i. murakkab fermentativ jarayon bölib, u bosqiçma-bosqiç (3 fazada) keçadi. Q.i. qon ivişi fak-torlari (Q.I.F.) — qon plazmasining qator oqsillari va Sa2+ ionlari iştirokida amalga oşadi. Asosiy Q.I.F. 13 ta bölib, ular rim raqamlari bilan belgilanadi. Bu faktorlarning bir neçtasi qonning şaklli elementlari tarkibida böladi.
Q.i.ning asosiy reaksiyalari quyidagilar: faol tromboplastin hosil bölişi; protrombin trombinga aylanişi; fibrinogen fibringa aylanişi; fibrinning stabilizatsiyasi.
Normada odam qoni tomirdan çiqqaç, 5—12 min.da iviydi. Ayrim patologik holatlarda Q.i. sekinlaşişi yoki tezlaşişi mumkin, bu trombozlarga olib keladi.
Tibbiyotda qon ivişini susaytiruvçi (antikoagulyantlar), kuçaytiruvçi va barqarorlaştiruvçi vositalardan keng foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОН ИВИШИ — суюқ қоннинг юмшоқ қуйқум (лахта)га айланиши; одам ва ҳайвон организмининг қон йўқотишга қарши физиологик ҳимоя реакцияси. Қон томир зарарланиб, қон оққанда қон плазмасида эриган фибриноген оқсилнинг эримайдиган фибрин ҳолига айланиши ва бу толалар қоннинг шаклли элементлари (тром-боцитлар) билан ўралашиб қуйқум ҳосил бўлиши натижасида вужудга келади ва у томирнинг шикастланган жойини тўсиб қўяди.
Қ.и. мураккаб ферментатив жараён бўлиб, у босқичма-босқич (3 фазада) кечади. Қ.и. қон ивиши фак-торлари (Қ.И.Ф.) — қон плазмасининг қатор оқсиллари ва Са2+ ионлари иштирокида амалга ошади. Асосий Қ.И.Ф. 13 та бўлиб, улар рим рақамлари билан белгиланади. Бу факторларнинг бир нечтаси қоннинг шаклли элементлари таркибида бўлади.
Қ.и.нинг асосий реакциялари қуйидагилар: фаол тромбопластин ҳосил бўлиши; протромбин тромбинга айланиши; фибриноген фибринга айланиши; фибриннинг стабилизацияси.
Нормада одам қони томирдан чиққач, 5—12 мин.да ивийди. Айрим патологик ҳолатларда Қ.и. секинлашиши ёки тезлашиши мумкин, бу тромбозларга олиб келади.
Тиббиётда қон ивишини сусайтирувчи (антикоагулянтлар), кучайтирувчи ва барқарорлаштирувчи воситалардан кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.