Qon kasalliklari
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 228-b. — ziyouz.com
Qon kasalliklari QON KASALLIKLARI, qon sis temasi kasalliklari — periferik qon va qon yaratuvçi a'zolarning şikastlanişi bilan keçadigan kasalliklar guruhi. Q.k.ning kelib çiqiş sabablari va belgilari xilma-xil, lekin ularning hammasida ham qon hujayralarining işlanib çiqişi, funksiyalari, organizmda taqsimlanişi va b. körsatkiçlari buziladi. Bu özgarişlar qon yaratilişini idora etadigan nerv-endokrin sistema funksiyasi hamda boşqa a'zolar (me'da, jigar) faoliyatiga, organizmning irsiy xususiyatlarini belgilovçi gen apparatiga boğliq. Q.k.ga olib keladigan jarayonlar mexanizmi murakkab va xilma-xilligi sababli Q.k.ni şartli ravişda patogenetik xususiyatlari va klinik belgilariga qarab leykozlar, kamqonliklar va koagulopatiyalarga ajratiladi. asosan, qizil qon sistemasi kasalliklari, oq qon sistemasi kasalliklari, trombotsitlar (qon plastinkalari)ning kasalliklari tafovut qilinadi. Bularning kelib çiqişida qon sistemasida röy beradigan aplastik, giperplastik özgarişlar va qon yara-tilişining buzilişiga olib keladigan boşqa patologik jarayonlarning ahamiyati katta.
Qizil qon sistemasi kasalliklari. Bunga qizil qon şaklli elementlari — eritrotsitlar kamayişi bilan keçadigan turli xil anemiyalar, ularning ortiqça işlanib çiqişi bilan ifodalanadigan eritremiyalar, oq qon sistemasi kasalliklariga turli xil leykozlar, köp sonli miyeloma kasalligi, Xojkin kasalligi (limfogranulema-toz), limfosarkoma, retikulosarkoma va b. kiradi.
Trombotsitlar kasalliklari kömikda megakariotsit hujayralar yoki trombotsitlar faoliyatining susayişi bilan boğliq ravişda paydo böladi. Bularga idiopatik trombotsitopenik purpura, Glansman xastaligi kiradi. Q.k. bir-biridan farq qilsa ham, lekin ma'lum bir qonuniyat bilan avj olib borib, organizmdagi talaygina a'zolar faoliyatining izdan çiqişiga sabab böladi.
Q.k. turi, xususiyatlari va avj oliş darajasiga qarab davo qilinadi.
Qk.ning kelib çiqiş sabablari va avj oliş mexanizmlarini örganiş, davolaş çora-usullarini işlab çiqiş masalalari bilan gematologiya şuğullanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОН КАСАЛЛИКЛАРИ, қон сис темаси касалликлари — периферик қон ва қон яратувчи аъзоларнинг шикастланиши билан кечадиган касалликлар гуруҳи. Қ.к.нинг келиб чиқиш сабаблари ва белгилари хилма-хил, лекин уларнинг ҳаммасида ҳам қон ҳужайраларининг ишланиб чиқиши, функциялари, организмда тақсимланиши ва б. кўрсаткичлари бузилади. Бу ўзгаришлар қон яратилишини идора этадиган нерв-эндокрин система функцияси ҳамда бошқа аъзолар (меъда, жигар) фаолиятига, организмнинг ирсий хусусиятларини белгиловчи ген аппаратига боғлиқ. Қ.к.га олиб келадиган жараёнлар механизми мураккаб ва хилма-хиллиги сабабли Қ.к.ни шартли равишда патогенетик хусусиятлари ва клиник белгиларига қараб лейкозлар, камқонликлар ва коагулопатияларга ажратилади. асосан, қизил қон системаси касалликлари, оқ қон системаси касалликлари, тромбоцитлар (қон пластинкалари)нинг касалликлари тафовут қилинади. Буларнинг келиб чиқишида қон системасида рўй берадиган апластик, гиперпластик ўзгаришлар ва қон яра-тилишининг бузилишига олиб келадиган бошқа патологик жараёнларнинг аҳамияти катта.
Қизил қон системаси касалликлари. Бунга қизил қон шаклли элементлари — эритроцитлар камайиши билан кечадиган турли хил анемиялар, уларнинг ортиқча ишланиб чиқиши билан ифодаланадиган эритремиялар, оқ қон системаси касалликларига турли хил лейкозлар, кўп сонли миелома касаллиги, Хожкин касаллиги (лимфогранулема-тоз), лимфосаркома, ретикулосаркома ва б. киради.
Тромбоцитлар касалликлари кўмикда мегакариоцит ҳужайралар ёки тромбоцитлар фаолиятининг сусайиши билан боғлиқ равишда пайдо бўлади. Буларга идиопатик тромбоцитопеник пурпура, Гланцман хасталиги киради. Қ.к. бир-биридан фарқ қилса ҳам, лекин маълум бир қонуният билан авж олиб бориб, организмдаги талайгина аъзолар фаолиятининг издан чиқишига сабаб бўлади.
Қ.к. тури, хусусиятлари ва авж олиш даражасига қараб даво қилинади.
Қк.нинг келиб чиқиш сабаблари ва авж олиш механизмларини ўрганиш, даволаш чора-усулларини ишлаб чиқиш масалалари билан гематология шуғулланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.