Qon sörarlar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 230-b. — ziyouz.com
Qon sörarlar QON SÖRARLAR, qon sörar paşşalar— doira çokli kalta möylov ikki qanotlilar oilasi. Quşlar va sut emizuvçilar qonini söruvçi ektoparazitlar (nomi şundan). Kuçli rivojlangan oyoqlari va tişçali tirnoqlari yordamida öz xöjayinining yungi va patlariga yopişib oladi. Qanotli, kalta va qanotsiz (mas, qöy Q.s.i) turlari bor. 200 dan ortiq turi ma'lum. Köpçilik Qs. muayyan hayvonlar guruhida parazit yaşaşga moslaşgan. Özbekiston faunasida 11 turi aniqlangan. Qurtlari urğoçisining baçadonsimon kengaygan tuxum yölida rivojlanadi; 2 ta yirik qöşimça bezlar işlab çiqaradigan suyuqlik («sut») bilan oziqlanadi; muayyan vaqt oraliğida bittadan tuğiladi. Qurtlari ğu.mbakka aylanişdan oldinroq tuğiladi. Yangi tuğilgan qurtlar tanasi yelimsimon modda bilan qoplangan. Bir neça soat davomida qurt yelim ğilof içida gumbakka aylanadi. Şuning uçun Q.s.ni ğumbaklik davrida tuğiluvçilar guruhiga kiritiladi. Ot, eşak va sigirlarda ot Q.s.i, itlarda it Q.s.i, qöylarda qöy Q.s.i parazit holda yaşaydi. Q.s. ba'zan odamga ham hujum qiladi. Q.s. hayvonlarni bezovta qilib, ziyon yetkazadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОН СЎРАРЛАР, қон сўрар пашшалар— доира чокли калта мўйлов икки қанотлилар оиласи. Қушлар ва сут эмизувчилар қонини сўрувчи эктопаразитлар (номи шундан). Кучли ривожланган оёқлари ва тишчали тирноқлари ёрдамида ўз хўжайинининг юнги ва патларига ёпишиб олади. Қанотли, калта ва қанотсиз (мас, қўй Қ.с.и) турлари бор. 200 дан ортиқ тури маълум. Кўпчилик Қс. муайян ҳайвонлар гуруҳида паразит яшашга мослашган. Ўзбекистон фаунасида 11 тури аниқланган. Қуртлари урғочисининг бачадонсимон кенгайган тухум йўлида ривожланади; 2 та йирик қўшимча безлар ишлаб чиқарадиган суюқлик («сут») билан озиқланади; муайян вақт оралиғида биттадан туғилади. Қуртлари ғу.мбакка айланишдан олдинроқ туғилади. Янги туғилган қуртлар танаси елимсимон модда билан қопланган. Бир неча соат давомида қурт елим ғилоф ичида гумбакка айланади. Шунинг учун Қ.с.ни ғумбаклик даврида туғилувчилар гуруҳига киритилади. От, эшак ва сигирларда от Қ.с.и, итларда ит Қ.с.и, қўйларда қўй Қ.с.и паразит ҳолда яшайди. Қ.с. баъзан одамга ҳам ҳужум қилади. Қ.с. ҳайвонларни безовта қилиб, зиён етказади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.