Qönğir temirtoş
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 432–433-b. — ziyouz.com
Qönğir temirtoş - temir ru dasi, temir gidrooksidi (gyotit, gidrogyotit, lepidokrokit va b.) ning kremniy va alyuminiy oksidlari va gidrooksidlari bilan birikmasi. Q.t. — minerallarning yupqa dispers aralaşmasi, rangi töq jigarrangdan oç sariqqaça. Ğovak, tuproqsimon massa, oolit, dukkakli, konkretsiya va stalaktitlar körinişida böladi. Ba'-zan tarkibida pirit, markazit va b. sulfidlar, temir tarkibli karbonatlar va oksidlar hamda qazilma organizmlar qoldiqlari uçraydi. Q.t. — temir rudalarining eng köp tarqalgan turi, tarkibida 30% dan ortiq temir bölib va zararli aralaşmalar — oltingugurt, fosfor va margi-muş kam bölsa sanoat ahamiyatiga ega böladi. Q.t.ning hosil bölişi Yer pöstining yuqori zonasidagi oksidlaniş jarayoni bilan boğliq. Ulardan metallurgiya sanoatida keng foydala-niladi. Q.t.ning eng yirik konlari: çökindi (dengiz, daryo, köl, botqoqlik) va öta asosli toğ jinslarining nuraş pöstida vujudga keladi. Oolitli Q.t.larning dunyo böyiça eng yirik çökindi konlari: RF (Ğarbiy Sibir havzasi), Fransiya (Lo-taringiya)da bor. Xrom-nikelli çöyan va pölatlarni quyiş uçun xom aşyo hisoblanadigan öta asosli toğ jinslarining (nikel, xrom va kobalt aralaşmasi b-n) tabiiy legirlangan Q.t. konlari AQŞ, RF (Ural), Kuba (Mayari) va Yangi Kaledoniyada mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎНҒИР ТЕМИРТОШ - темир ру даси, темир гидрооксиди (гётит, гидрогётит, лепидокрокит ва б.) нинг кремний ва алюминий оксидлари ва гидрооксидлари билан бирикмаси. Қ.т. — минералларнинг юпқа дисперс аралашмаси, ранги тўқ жигаррангдан оч сариққача. Ғовак, тупроқсимон масса, оолит, дуккакли, конкреция ва сталактитлар кўринишида бўлади. Баъ-зан таркибида пирит, марказит ва б. сульфидлар, темир таркибли карбонатлар ва оксидлар ҳамда қазилма организмлар қолдиқлари учрайди. Қ.т. — темир рудаларининг энг кўп тарқалган тури, таркибида 30% дан ортиқ темир бўлиб ва зарарли аралашмалар — олтингугурт, фосфор ва марги-муш кам бўлса саноат аҳамиятига эга бўлади. Қ.т.нинг ҳосил бўлиши Ер пўстининг юқори зонасидаги оксидланиш жараёни билан боғлиқ. Улардан металлургия саноатида кенг фойдала-нилади. Қ.т.нинг энг йирик конлари: чўкинди (денгиз, дарё, кўл, ботқоқлик) ва ўта асосли тоғ жинсларининг нураш пўстида вужудга келади. Оолитли Қ.т.ларнинг дунё бўйича энг йирик чўкинди конлари: РФ (Ғарбий Сибирь ҳавзаси), Франция (Ло-тарингия)да бор. Хром-никелли чўян ва пўлатларни қуйиш учун хом ашё ҳисобланадиган ўта асосли тоғ жинсларининг (никель, хром ва кобальт аралашмаси б-н) табиий легирланган Қ.т. конлари АҚШ, РФ (Урал), Куба (Маяри) ва Янги Каледонияда мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.