Qönğiroqgul
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 437-b. — ziyouz.com
Qönğiroqgul - qönğiroqguldoşlar oilasiga mansub bir va köp yillik ötsimon ösimliklar turkumi. Şim. yarim şarning örta kengliklarida, Yevropaning janubi va Old Osiyoda 300 ga yaqin turi tarqalgan. Ba'zi turlari manzarali. Uzbekistonda Q.ning 6 turi uçraydi, şundan Fedçenko Q.i keng tarqalgan. Böyi 10—25 sm, köp poyali, barglari keng tuxumsimon, keng el-lipssimon yoki yumaloq. Gullari töğri, ba'zan biroz zigomorf, şakli qönğiroqsimon, kök, zangori, oq, ba'zan binafşa rang, alohida joylaşgan. Rövak, şingil va b. töpgullar hosil qiladi. Iyun—iyul oylarida gullab uruğlaydi. Mevasi kösakça. Toğlarda qoyalarning yoriqla ridaösadi. Manzarali turi uruğidan, ildiz baçkilaridan va tupini böliş orqali köpaytiriladi. Baland böyli Q. guldasta qiliş uçun, past böylilari esa gulzor çetlarini bezaş uçun ekiladi. Ayrim turlarining ildiz va barglari ovqatga işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎНҒИРОҚГУЛ - қўнғироқгулдошлар оиласига мансуб бир ва кўп йиллик ўтсимон ўсимликлар туркуми. Шим. ярим шарнинг ўрта кенгликларида, Европанинг жануби ва Олд Осиёда 300 га яқин тури тарқалган. Баъзи турлари манзарали. Узбекистонда Қ.нинг 6 тури учрайди, шундан Федченко Қ.и кенг тарқалган. Бўйи 10—25 см, кўп пояли, барглари кенг тухумсимон, кенг эл-липссимон ёки юмалоқ. Гуллари тўғри, баъзан бироз зигоморф, шакли қўнғироқсимон, кўк, зангори, оқ, баъзан бинафша ранг, алоҳида жойлашган. Рўвак, шингил ва б. тўпгуллар ҳосил қилади. Июнь—июль ойларида гуллаб уруғлайди. Меваси кўсакча. Тоғларда қояларнинг ёриқла ридаўсади. Манзарали тури уруғидан, илдиз бачкиларидан ва тупини бўлиш орқали кўпайтирилади. Баланд бўйли Қ. гулдаста қилиш учун, паст бўйлилари эса гулзор четларини безаш учун экилади. Айрим турларининг илдиз ва барглари овқатга ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.