Qoplonqir
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 241-b. — ziyouz.com
Qoplonqir — Qoraqum çölining Unğuzorti qismidagi qir. Turkmaniston va Özbekiston hududlarida joylaşgan. Q.ning şim. qismi qisman Ustyurt platosiga kiradi. U şim.-ğarbdan jan.-şarqqa 200 km dan ziyod masofaga çözilgan. Eni jan.-şarqdan şim.- ğarbga kengayib (35 km gaça) boradi. Eng baland joyi 305 m. Qora-qum qismining jan.-ğarbiy yon bağ-rida Göklenquyi (Qoraşör) botiği (şörxoki) joylaşgan. Q.ning botiq yuzasidan kötarilgan yon bağri nişab va atrofidagi tekisliklar bilan tutaşgan. Uning jan. qismida Amudaryoning qad. özani Özböy joylaşgan.
Q., asosan, neogen davri gillari, mergel, qatlamli qumtoşlar, gips va ohaktoşlardan taşkil topgan. Jan. yon bağirlarida bör va paleogen davrlariga mansub toğ jinslari oçilib qolgan. Iqlimi keskin kontinental, qişi sovuq, yozi issiq, yoğin kam. Tuproq va ösimliklari çölga xos.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОПЛОНҚИР — Қорақум чўлининг Унғузорти қисмидаги қир. Туркманистон ва Ўзбекистон ҳудудларида жойлашган. Қ.нинг шим. қисми қисман Устюрт платосига киради. У шим.-ғарбдан жан.-шарққа 200 км дан зиёд масофага чўзилган. Эни жан.-шарқдан шим.- ғарбга кенгайиб (35 км гача) боради. Энг баланд жойи 305 м. Қора-қум қисмининг жан.-ғарбий ён бағ-рида Гўкленқуйи (Қорашўр) ботиғи (шўрхоки) жойлашган. Қ.нинг ботиқ юзасидан кўтарилган ён бағри нишаб ва атрофидаги текисликлар билан туташган. Унинг жан. қисмида Амударёнинг қад. ўзани Ўзбўй жойлашган.
Қ., асосан, неоген даври гиллари, мергель, қатламли қумтошлар, гипс ва оҳактошлардан ташкил топган. Жан. ён бағирларида бўр ва палеоген даврларига мансуб тоғ жинслари очилиб қолган. Иқлими кескин континентал, қиши совуқ, ёзи иссиқ, ёғин кам. Тупроқ ва ўсимликлари чўлга хос.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.