Qoqşol
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 326–327-b. — ziyouz.com
Qoqşol — ötkir infeksion kasallik; nerv sistemasining qoqşol bakteriyalari toksinidan zararlanişi natijasida organizmdagi turli muskul guruhlarining tortişişi bilan keçadi.
Kasallikni Q. bakteriyalari qözğatadi. Ötxör hayvonlarning içagi Q. bakteriyalari uçun qulay şaroit hisoblanadi. Bu yerda ular vegetativ şaklda böladi, taşqariga ajralib çiqqaç, sporalarga aylanadi; ular taşqi muhit ta'siriga çidamli. Sporalar odam organizmining yaralangan, şikastlangan joylari orqali anaerob şaroitga tuşgaç vegetativ şaklga aylanib, kuçli ekzotoksin ajratadi. U nerv sistemasining hujayralariga ta'sir körsatadi; ayniqsa, boş miyaning hayotiy zarur markazlari şikastlanadi. Çaqaloqlarga kindik yarasi orqali yuqişi mumkin.
Bakteriyalar 5 kundan 1 oygaça heç qanday kasallik alomatlarini paydo qilmay organizmda yaşayveradi (inkubatsion davr). Ba'zan jarohatning tortişib oğrişi, uning yaqinidagi muskullarning tortişib titraşi Q.ning belgilaridir. Aksari kasallikda dastlab çaynov muskullari tortişadi (trizm). Bunda bemor oğzini oçişga qiynaladi, keyin butunlay oçolmay qoladi, xuddi kulib turganga öxşaydi, qoşlari kötariladi, peşonasida çuqur ajinlar paydo böladi. Boşi orqaga ketadi, tanasi yoydek egilib, faqat boşi va tovonlari bilan tiralib qoladi. Bemor salgina ta'sirot (şovqin, yoruğlik, tegib ketiş, yutinişga uriniş)dan tirişib qoladi.
Bemor kasalxonada davolanadi; vaqtida yaxşilab davo qilinsa, bemor hayotini saqlab qoliş mumkin.
Q.ning oldini oliş Q. anatoksinini rejali ravişda yuborişdan iborat (q. Eşaş).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОҚШОЛ — ўткир инфекцион касаллик; нерв системасининг қоқшол бактериялари токсинидан зарарланиши натижасида организмдаги турли мускул гуруҳларининг тортишиши билан кечади.
Касалликни Қ. бактериялари қўзғатади. Ўтхўр ҳайвонларнинг ичаги Қ. бактериялари учун қулай шароит ҳисобланади. Бу ерда улар вегетатив шаклда бўлади, ташқарига ажралиб чиққач, спораларга айланади; улар ташқи муҳит таъсирига чидамли. Споралар одам организмининг яраланган, шикастланган жойлари орқали анаэроб шароитга тушгач вегетатив шаклга айланиб, кучли экзотоксин ажратади. У нерв системасининг ҳужайраларига таъсир кўрсатади; айниқса, бош миянинг ҳаётий зарур марказлари шикастланади. Чақалоқларга киндик яраси орқали юқиши мумкин.
Бактериялар 5 кундан 1 ойгача ҳеч қандай касаллик аломатларини пайдо қилмай организмда яшайверади (инкубацион давр). Баъзан жароҳатнинг тортишиб оғриши, унинг яқинидаги мускулларнинг тортишиб титраши Қ.нинг белгиларидир. Аксари касалликда дастлаб чайнов мускуллари тортишади (тризм). Бунда бемор оғзини очишга қийналади, кейин бутунлай очолмай қолади, худди кулиб турганга ўхшайди, қошлари кўтарилади, пешонасида чуқур ажинлар пайдо бўлади. Боши орқага кетади, танаси ёйдек эгилиб, фақат боши ва товонлари билан тиралиб қолади. Бемор салгина таъсирот (шовқин, ёруғлик, тегиб кетиш, ютинишга уриниш)дан тиришиб қолади.
Бемор касалхонада даволанади; вақтида яхшилаб даво қилинса, бемор ҳаётини сақлаб қолиш мумкин.
Қ.нинг олдини олиш Қ. анатоксинини режали равишда юборишдан иборат (қ. Эшаш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.