Qor xat
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 242–243-b. — ziyouz.com
Qor xat — birinçi qor yoqqan kuni öziga yaqin kişilarga yozilgan maktub. Qadimdan Q.x. yoziş an'ana bölgan. Q.x.ning şarti şundan iboratki, qor yoqqanini 1-bölib körgan odam öziga yaqin, köngli tortgan kişiga maktub yozib, öziga sezdirmasdan qöliga berişi (yoki çöntagiga solib qöyiş) va qoçişi kerak. Maktubni «bilmay» qabul qilgan kişi xat muallifini quvib yetib, uning qöliga tutqaza olmasa, u xatda yozilgan şartni bajarişi kerak böladi. Agar xat darhol egasiga qaytarilsa, unda xat muallifining özi maktubdagi şartlarni bajaradi. 1-qor yoqqanidan foydalanib, yigitlar qizlarga, oşiqlar öz mahbubasiga xat yozişga intilişadi. Q.x. «suyunçi» uslubida yoziladi. Muallifning özi xat yozayotgan kişini 1-qor bilan tabriklaydi, unga soğlik, baxt va işlariga muvaffaqiyatlar tilaydi. Söng özining istak, şartini bayon qiladi. Q.x. yozişdan maqsad «raqib»ni ziyofatga tuşirişdir. Şu sababli, Q.x.da ziyofat qaçon, qayerda, neça kişiga berilişi lozimligi albatta yoziladi. Ba'zi hollarda Q.x.da ziyofat emas, balki sovğa olib beriş ham söraladi. Xalq oğzaki ijodi va adabiy-badiiy asarlarda «Birinçi qor» va «Qor xat»ga oid köplab namunalar mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОР ХАТ — биринчи қор ёққан куни ўзига яқин кишиларга ёзилган мактуб. Қадимдан Қ.х. ёзиш анъана бўлган. Қ.х.нинг шарти шундан иборатки, қор ёққанини 1-бўлиб кўрган одам ўзига яқин, кўнгли тортган кишига мактуб ёзиб, ўзига сездирмасдан қўлига бериши (ёки чўнтагига солиб қўйиш) ва қочиши керак. Мактубни «билмай» қабул қилган киши хат муаллифини қувиб етиб, унинг қўлига тутқаза олмаса, у хатда ёзилган шартни бажариши керак бўлади. Агар хат дарҳол эгасига қайтарилса, унда хат муаллифининг ўзи мактубдаги шартларни бажаради. 1-қор ёққанидан фойдаланиб, йигитлар қизларга, ошиқлар ўз маҳбубасига хат ёзишга интилишади. Қ.х. «суюнчи» услубида ёзилади. Муаллифнинг ўзи хат ёзаётган кишини 1-қор билан табриклайди, унга соғлик, бахт ва ишларига муваффақиятлар тилайди. Сўнг ўзининг истак, шартини баён қилади. Қ.х. ёзишдан мақсад «рақиб»ни зиёфатга туширишдир. Шу сабабли, Қ.х.да зиёфат қачон, қаерда, неча кишига берилиши лозимлиги албатта ёзилади. Баъзи ҳолларда Қ.х.да зиёфат эмас, балки совға олиб бериш ҳам сўралади. Халқ оғзаки ижоди ва адабий-бадиий асарларда «Биринчи қор» ва «Қор хат»га оид кўплаб намуналар мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.