Qora ilonlar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 245–246-b. — ziyouz.com
Qora ilonlar QORA ILONLAR, viparalar — ilonlar oilasi. Tanasi nisbatan yöğon, uz. 2 m gaça. Boşi uçburçak yoki trapetsiyasimon. Köz qoraçiği vertikal joylaşgan. Jağlarining oldingi qismida zahar ötkazuvçi 1—2 tadan yirik naysimon tişi va 3—5 tadan mayda tişçalari böladi. 11 uruği, 60 turi Afrika va Yevrosiyoda tarqalgan. Özbekiston faunasida 3 turi: çöl qora iloni, qum çarx iloni, kölborilon uçraydi. Yerda yaşaydi, ayrim turlari daraxtga örmalab çiqa oladi. Mayda umurtqalilar bilan oziklanadi. Köpçiligi tuxumdan tirik tuğadi. Barça Q.i. zaharli, yirik Q.i. (mas, kölborilon)ning çaqişi odam hayoti uçun xavfli. Zaharidan tibbiyotda foydalaniladi. Soni kamayib bormoqda. Bir qança turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРА ИЛОНЛАР, випаралар — илонлар оиласи. Танаси нисбатан йўғон, уз. 2 м гача. Боши учбурчак ёки трапециясимон. Кўз қорачиғи вертикал жойлашган. Жағларининг олдинги қисмида заҳар ўтказувчи 1—2 тадан йирик найсимон тиши ва 3—5 тадан майда тишчалари бўлади. 11 уруғи, 60 тури Африка ва Евросиёда тарқалган. Ўзбекистон фаунасида 3 тури: чўл қора илони, қум чарх илони, кўлборилон учрайди. Ерда яшайди, айрим турлари дарахтга ўрмалаб чиқа олади. Майда умуртқалилар билан озикланади. Кўпчилиги тухумдан тирик туғади. Барча Қ.и. заҳарли, йирик Қ.и. (мас, кўлборилон)нинг чақиши одам ҳаёти учун хавфли. Заҳаридан тиббиётда фойдаланилади. Сони камайиб бормоқда. Бир қанча турлари Халқаро Қизил китобга киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.