«Qora öra»
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
«Qora öra» — favitatsiya (tortişiş) kuçi ta'sirida jismning öz markazi tomon juda katta tezlikda siqilib borişi (gravitatsion kollaps jarayoni) natijasida vujudga keladigan koinotdagi obyekt. Kuçli taşqi gra-vitatsion maydonga ega. A. Eynşteyn nazariyasi böyiça «Q. ö.»ning yaqin atrofidagi jismlar doimo yopiq bölmagan egri çiziqli orbita böylab, I.Nyuton mexanikasiga muvofiq, uzokdagi jismlar esa konus kesimlarining biri böylab harakat qiladi. «Q.ö.», asosan, katta massali yulduzlar evolyutsiyasining eng oxirgi bos-qiçida vujudga keladi va uning mavjudligi bevosita kuzatilmaydi. Biroq «Q.ö.» lar ziç qöşaloq yulduzlarning körinmas komponentlari ham bölişi mumkin. U holda ikkinçi yulduzdan «Q.ö.»ga relyativistik (yoruğlik teeti-giga yaqin) tezlikda tinimsiz ötayotgan gaz oqimi özidan rentgen nurlarini tarqatadi. Qöşaloq yulduz hisoblangan Oq Quş X—I obyekti şunday «Q.ö.»lardan biridir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ҚОРА ЎРА» — фавитация (тортишиш) кучи таъсирида жисмнинг ўз маркази томон жуда катта тезликда сиқилиб бориши (гравитацион коллапс жараёни) натижасида вужудга келадиган коинотдаги объект. Кучли ташқи гра-витацион майдонга эга. А. Эйнштейн назарияси бўйича «Қ. ў.»нинг яқин атрофидаги жисмлар доимо ёпиқ бўлмаган эгри чизиқли орбита бўйлаб, И.Ньютон механикасига мувофиқ, узокдаги жисмлар эса конус кесимларининг бири бўйлаб ҳаракат қилади. «Қ.ў.», асосан, катта массали юлдузлар эволюциясининг энг охирги бос-қичида вужудга келади ва унинг мавжудлиги бевосита кузатилмайди. Бироқ «Қ.ў.» лар зич қўшалоқ юлдузларнинг кўринмас компонентлари ҳам бўлиши мумкин. У ҳолда иккинчи юлдуздан «Қ.ў.»га релятивистик (ёруғлик теэти-гига яқин) тезликда тинимсиз ўтаётган газ оқими ўзидан рентген нурларини тарқатади. Қўшалоқ юлдуз ҳисобланган Оқ Қуш X—I объекти шундай «Қ.ў.»лардан биридир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.