Qorabolğasun
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 251–252-b. — ziyouz.com
Qorabolğasun QORABOLĞASUN, Xara-Balğas - Uyğur xonligi poytaxti — Ördu baliq xarobasi (8—9-a.lar). Yenisey qirğizlari tomonidan 840 y. bosib olinib, yondirib yuborilgan. Örxun daryosining söl qirğoğida, Erdeni-dzu monastiri (MXR) dan 15 km şim.da joylaşgan. Q.ning markaziy qismi tuproq tepalar bilan örab olinib, u qal'a va arkdan jan.-ğarbda bölgan. Kal'a va arkning istehkomlari va xom ğiştdan işlangan devorlari 10—12 m balandlikda saqlanib qolgan, ark örtasidagi qöriqçi minora bal. 14 m. Şahar qat'iy reja asosida qurilgan. Şahar atrofida rabod xarobalari, ekinzorlar, suğoriş kanallari, çorboğlar, boğlar izlari saqlangan. q. xarobalarini rus sayyohlari N.M.Yadrinsev (1889) va V.V.Radlov (1891) tavsiflaşgan. 1949 y. S.V.Kiselyov rahbarligidagi tarix-etnografiya eks-peditsiyasi qazişma işlari olib borgan. Qal'a içida saroy binosi, ark tepasida — köp qavatli bino, şahristonda — temirçi-hunarmandning uyi aniqlangan. Q.dan uyğurlarning 8—9-a.larga oid sopol idişlari çiqqan. Vayronagarçilik va şaharga öt qöyilganligining izlari saqlangan. Qal'adan jan.da ibodatxonalar majmui joylaşgan, unga yondoş turar joylar uyğur xoqonlariga tegişli bölgan: bu yerda ajdarho tasviri öyib işlangan fanit stela (ustun) topilib, unga 9-a. dagi uyğur xoqonlaridan biri şarafiga bitiklar (uyğur, xitoy va suğd tilida) yozilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАБОЛҒАСУН, Хара-Балғас - Уйғур хонлиги пойтахти — Ўрду балиқ харобаси (8—9-а.лар). Енисей қирғизлари томонидан 840 й. босиб олиниб, ёндириб юборилган. Ўрхун дарёсининг сўл қирғоғида, Эрдэни-дзу монастири (МХР) дан 15 км шим.да жойлашган. Қ.нинг марказий қисми тупроқ тепалар билан ўраб олиниб, у қалъа ва аркдан жан.-ғарбда бўлган. Калъа ва аркнинг истеҳкомлари ва хом ғиштдан ишланган деворлари 10—12 м баландликда сақланиб қолган, арк ўртасидаги қўриқчи минора бал. 14 м. Шаҳар қатъий режа асосида қурилган. Шаҳар атрофида рабод харобалари, экинзорлар, суғориш каналлари, чорбоғлар, боғлар излари сақланган. қ. харобаларини рус сайёҳлари Н.М.Ядринцев (1889) ва В.В.Радлов (1891) тавсифлашган. 1949 й. С.В.Киселёв раҳбарлигидаги тарих-этнография экс-педицияси қазишма ишлари олиб борган. Қалъа ичида сарой биноси, арк тепасида — кўп қаватли бино, шаҳристонда — темирчи-ҳунарманднинг уйи аниқланган. Қ.дан уйғурларнинг 8—9-а.ларга оид сопол идишлари чиққан. Вайронагарчилик ва шаҳарга ўт қўйилганлигининг излари сақланган. Қалъадан жан.да ибодатхоналар мажмуи жойлашган, унга ёндош турар жойлар уйғур хоқонларига тегишли бўлган: бу ерда аждарҳо тасвири ўйиб ишланган фанит стела (устун) топилиб, унга 9-а. даги уйғур хоқонларидан бири шарафига битиклар (уйғур, хитой ва суғд тилида) ёзилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.