Qoraköl
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257–258-b. — ziyouz.com
Qoraköl QORAKÖL, qoraköl terilari — qoraköl qöy zotita mansub 1—3 kunlik qözilardan olinadigan teri turi (möyna mahsuloti). Noyob xom aşyo. Q. xususiyati turli şakl va ölçamdagi ziç jingalaklar (mas, loviyasimon, qalami va h.k.) hosil qiluvçi qalin, elastik, ipaksimon, yaltiroq jun qoplamidir. Eng qimmatlisi qalami gullilari hisoblanib, gullari paral-lelkonsentrik, töğri qatorli joylaşgan böladi. Yelka va dumgaza qis-mi, asosan qalami va dona gullardan iborat bölib, boşqa qismlari unçalik qimmatli bölmagan jingalaklar — gullar bilan qoplangan. Q. terilarining qimmati jingalak qatlamining tekisligi, yaltiroqligi, ipaksimonligi, junining yengil, mayin, çidamliligi bilan belgilanadi. Oqva qora tolalarning nisbatiga qarab qora, oç kök (sutsimon, pölatrang); örta kök (havorang, kumuşrang, marvaridrang, qörğoşinrang); töq kök (oqişrang, sadafrang); qora kök (qora şerozi); sur (Buxoro suri. tillarang. kumuşrang, olmosrang, oç binafşarang); Qora-qalpoq suri (pölatrang, örikgul, şamçiroq, qambar); Surxondaryo suri (bronzarang, oq oltinrang. qahraborang, toşkömirrang) va jun qopla-mining rangiga qarab guligaz, qambar, zarmalla (töq sariq); oq. şuturi, qönğir, oq tuşgan qora kabi terilar ham bor.
Hamma turdagi q. terilarining gullari uzunligi va eniga qarab quyidagiça bölinadi. Eni böyiça: maydagul — 4 mm gaça; örtagul — 4 mm dan 8 mm gaça; kattagul — 8 mm va undan ziyod. Uz. böyiça: kaltagul — 20 mm gaça; örtaça uzunlikdagi gul — 20 mm dan 40 mm gaça va uzun gul — 40 mm va undan uzun. Har bir rang içida gullarining va jun tola qoplamining sifatiga qarab 3 navga ajratiladi.
Şuningdek, qorakölça (biror sabab bilan muddatidan oldin tuğilgan (120— 140 kunlik) yoki söyilgan ona qöyning qornidagi 134—145 kunlik homiladan olingan qoraköl terisi) ham Q.ning bir turi hisoblanadi. Uning gullari tekis, nozik bölganligi sababli yuqori qadrlanadi. Jaketlar, yoqalar, boş kiyimlar va b. mahsulotlar tayyorlaşda işlatiladi.
Q. terilari Xelsinki, Kopengagen, Sankt-Peterburg, London, Nyu-York va b. xalqaro jahon bozorlarida sotiladi.
Sur'at Yusupov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОРАКЎЛ, қоракўл терилари — қоракўл қўй зотита мансуб 1—3 кунлик қўзилардан олинадиган тери тури (мўйна маҳсулоти). Ноёб хом ашё. Қ. хусусияти турли шакл ва ўлчамдаги зич жингалаклар (мас, ловиясимон, қалами ва ҳ.к.) ҳосил қилувчи қалин, эластик, ипаксимон, ялтироқ жун қопламидир. Энг қимматлиси қалами гуллилари ҳисобланиб, гуллари парал-лелконцентрик, тўғри қаторли жойлашган бўлади. Елка ва думгаза қис-ми, асосан қалами ва дона гуллардан иборат бўлиб, бошқа қисмлари унчалик қимматли бўлмаган жингалаклар — гуллар билан қопланган. Қ. териларининг қиммати жингалак қатламининг текислиги, ялтироқлиги, ипаксимонлиги, жунининг енгил, майин, чидамлилиги билан белгиланади. Оқва қора толаларнинг нисбатига қараб қора, оч кўк (сутсимон, пўлатранг); ўрта кўк (ҳаворанг, кумушранг, марваридранг, қўрғошинранг); тўқ кўк (оқишранг, садафранг); қора кўк (қора шерози); сур (Бухоро сури. тилларанг. кумушранг, олмосранг, оч бинафшаранг); Қора-қалпоқ сури (пўлатранг, ўрикгул, шамчироқ, қамбар); Сурхондарё сури (бронзаранг, оқ олтинранг. қаҳраборанг, тошкўмирранг) ва жун қопла-мининг рангига қараб гулигаз, қамбар, зармалла (тўқ сариқ); оқ. шутури, қўнғир, оқ тушган қора каби терилар ҳам бор.
Ҳамма турдаги қ. териларининг гуллари узунлиги ва энига қараб қуйидагича бўлинади. Эни бўйича: майдагул — 4 мм гача; ўртагул — 4 мм дан 8 мм гача; каттагул — 8 мм ва ундан зиёд. Уз. бўйича: калтагул — 20 мм гача; ўртача узунликдаги гул — 20 мм дан 40 мм гача ва узун гул — 40 мм ва ундан узун. Ҳар бир ранг ичида гулларининг ва жун тола қопламининг сифатига қараб 3 навга ажратилади.
Шунингдек, қоракўлча (бирор сабаб билан муддатидан олдин туғилган (120— 140 кунлик) ёки сўйилган она қўйнинг қорнидаги 134—145 кунлик ҳомиладан олинган қоракўл териси) ҳам Қ.нинг бир тури ҳисобланади. Унинг гуллари текис, нозик бўлганлиги сабабли юқори қадрланади. Жакетлар, ёқалар, бош кийимлар ва б. маҳсулотлар тайёрлашда ишлатилади.
Қ. терилари Хельсинки, Копенгаген, Санкт-Петербург, Лондон, Нью-Йорк ва б. халқаро жаҳон бозорларида сотилади.
Суръат Юсупов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.